"Enter"a basıp içeriğe geçin

Yapım Ekleri Konu Anlatımı

Yapım ekleri, isim, fiil kök veya gövdelerine gelerek yeni kelimeler türeten eklerdir. Yapım eki alan sözcüklerle yeni oluşturak kelime arasında bir anlam bağlantısı bulunmaktadır. Dilimizde yaygın olarak kullanılan birçok yapım eki bulunmaktadır. Fakat bunları ezberlemek yerine mantığını anlamak yapım eklerini daha kolay kavramanızı sağlayacaktır.

Yapım ekleri, basit sözcükleri türemiş kelime haline getirir. Yapım eki almış sözcüklere gövde adı da verilir. Ayrıca bir sözcük birden fazla yapım eki de alabilir. Yapım ekleri her zaman çekim eklerinden önce gelir.

Yapım eklerini 4 başlık altında inceleyebiliriz .Bu başlıklar:

  • İsimden isim yapma ekleri
  • İsimden fiil yapma ekleri
  • Fiilden sim yapma ekleri
  • Fiilden fiil yapma ekleri

İsimden İsim Yapım Ekleri

İsim kök veya gövdelerine gelerek yeni isim gövdeleri oluşturan eklerdir.

  • -lık, -lik, -luk, -lük:
  • -lı, -li, -lu, -lü: evli, renkli, nişanlı, bilgili, neşeli
  • -cı, ci, cu, cü: simitçi, kitapçı, balıkçı, avcı
  • -sız, -siz, -suz, -süz: lekesiz, akılsız, huysuz, perdesiz
  • -daş: meslektaş, vatandaş, ülküdaş
  • -tı, -ti, -tu, -tü: hırıltı, şırıltı, cıvıltı
  • -l: nesnel, öznel
  • -cıl, -cil, -cul, -cül: evcil, otçul, bencil
  • -sal, -sel: toplumsal, evrensel, kurumsal
  • -msı, -msi: ekşimsi, acımsı,
  • -cık, -cik, -cuk, -cük: kulakçık, kitapçık, kızılcık, arpacık

İsimden Fiil Yapma Ekleri

isim kök veya gövdelerine gelerek yeni fiil türeten eklerdir.

  • -le- la: tık+la-, baş+la-, -bağ+la, suç+la-, su+la-, sal+la-, ter+le–, zır+la-, giz+le-, kara+la-, av+la-, bağ+la-, giz+le-kilit+le, -ütü+le
  • -al, -el: az+al-, çoğ+al-, düz+el–boş+al-, dar+al-, kör+el-, yön+el-
  • -l: doğru+l-, sivri+l-, ince+l-, kısa+l-,
  • -a: kan+a-, yaş+a-, tür+e-, boş+a
  • -da, -de : fısıl+da-, horul+da-, gürül+de-, çatır+da- kütür+de-,
  • -at: yön+et-, göz+et
  • -kır: fış+kır-, hay+kır– püs+kür-, tü+kür-
  • -lan: ev+len-, sal+lan-
  • -laş, -leş: şaka+laş-, dert+leş-, çocuk+laş–, zıt+laş-
  • -(a)r, (e)r: morar-, kara+r-, –on+ar, yeşil+er- (yeşermek) , sarı+ar- (sararmak)
  • -se: önem+se-, garip+se-, umur+sa-
  • -k-: bir+i+k, geç (c)+i+k,
  • -msa, -mse: az+ı+msa, ben+i+mse, kötü+mse
yapım ekleri konu anlatımı

Fiilden İsim Yapma Ekleri

Fiilden yeni isimler türetmek için kullanılan eklerdir.

  • -anak: gel-enek, gör-enek, ol-anak, seç-enek
  • -ış, -iş, -uş, -üş: dik-iş, yürü-y-üş, bit-iş, bak-ış, anla-y-ış, bekle-y-iş, doğ-uş, sun-uş, gir-iş
  • -t: geç-i-t, yak-ı-t, ölç-ü-t, öğ-ü-t, yaz-ı-t
  • -ma: dondur-ma, danış-ma, oku-ma-, sula-ma, kavur-ma, tamla-ma
  • -mak, -mek: çak-mak, ekmek, ye-mek
  • -tı: belir-ti, kızar-tı, tiksin-ti, bulan-tı, doğrul-tu, görün-tü, sığın-tı, uzan-tı, belir-ti, kaşın-tı
  • -ıcı / -ici: yırt-ıcı, sat-ıcı, yap-ıcı, geç-ici, kur-ucu, al-ıcı, bitir-ici, bak-ıcı, üret-ici, tüket-ici,
  • ca: düşün-ce, eğlen-ce, güven-ce
  • -acak, -ecek: giy-ecek, yak-acak, aç-acak
  • ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
  • -ga, -ge: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
  • -gan, -gen, -kan, -ken: çalış-kan, unut-kan, çekin-gen
  • -gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
  • -ık, -ik, -uk, -ük: kes-ik, aç-ık, göç-ük, kır-ık
  • -ın / -in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ek-in,
  • -ım, -im, -um, -üm: seç-im, üret-im, böl-üm, çöz-üm, ver-im
  • -gı, -gi, -gu, -gü: ver-gi, sev-gi, gör-gü, bil-gi, ör-gü, ser-gi, al-gı, at-kı
  • -gın: dal-gın, kız-gın, bil-gin, dur-gun, sal-gın, az-gın, üz-gün, yat-kın, bit-kin, geç-kin, piş-kin
  • -ı / -i: yaz-ı, doğ-u, bat-ı, gez-i, tart-ı
  • -nç: gül-ü-nç, bas-ı-nç,
  • -ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
  • -(e)r: gel-i-r, gid-e-r, ok-u-r,
  • -maca: bul-maca, kes-mece, seç-mece
  • -sel: gör-sel, uy-sal, işit-sel
  • -aç, -eç: büyüt-eç, -kaldır-aç, sür-eç, sark-aç

Fiilden Fiil Yapım Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek yeni fiiller türeten eklerdir.

-t: yürüt-, anlat-, ağlat–, acı-t-, yüksel-t-, uza-t-, ürk-ü-t-
-r: kopar-, çıkar-, uçur-, düşür–, piş-i-r, duy-u-r-, bit-ir-
-ele: kovala-, itele–, tep-ele-
-(ı)l: atıl-, yazıl-, çözül-, sorul–, boğ-u-l, büz-ü-l-, ver-i-l, yaz-ı-l
-(ı)n: taran-, yıkan-, silin-, alın–
-ı: kazı-, sürü–
-msa: anımsa-, gülümse–
-dır: yazdır-, açtır-, bıktır-, sordur–

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir