"Enter"a basıp içeriğe geçin

Sözcükte Anlam Konu Anlatımı

Sözcükte anlam tüm ÖSYM, MEB ve diğer kurumların yaptıkları sınavlarda mutlaka sorulan konulardan bir tanesi olup Türkçenin en temel konularından biridir. Sözcükler tek başlarına kullanıldıklarında pek fazla bir anlam ifade etmezler. Fakat cümle içinde kullanıldıklarında anlam kazanırlar. Sınavlarda da cümle içinde kazandığı anlama göre sorular sorular sorulmaktadır. Böylece öğrencilerin ezber bilgi öğrenmesi yerine bilgiyi yorumlaması sağlanmaktadır.

Sözcükte anlam konusunda 4 ayrı başlık altında inceleyebiliriz. Bu başlıklar, gerçek,yan, mecaz ve terim anlam başlıklarıdır. Eş anlamlılık, zıt anlamlılık, eş seslilik gibi konuları “Sözcükte Anlam İlişkileri” bölümünde işleyeceğiz. Böyle yapmamın sebebi ise sözcükte anlam konusunun oldukça kapsamlı olmasındandır.

İlk olarak sözcüğün tanımıyla başlayalım. Sözcük en yalın tabiriyle cümlenin anlamlı en küçük yapı taşıdır. Sözcükler bir araya gelerek anlamlı cümleler oluşturur.

Gerçek Anlam

Gerçek anlam sözcüğün akla gelen ilk anlamıdır. Bir başka deyişle sözlükteki ilk anlamıdır. Bu açıklamadan dolayı sözcüğün gerçek anlamına “sözlük anlamı” da denmektedir.

ÖRNEK

  • Yeni aldığı ayakkabı ayağını biraz acıttı.
  • Ofisteki eşyalarını boş bir kutuya yerleştirdi.
  • Bugün hava oldukça soğuk.
  • Ekmeği kesmek için bıçak kullandı.

Yukarıdaki cümlelerde kalın olarak belirtilen “ayak, boş, soğuk ve kes-” sözcükleri gerçek anlamıyla kullanılmıştır. “Ayak” kelimesi bir organ, “boş” kelimesi içinde herhangi bir şey bulunmayan, “soğuk” kelimesi sıcaklığı az olan,“kesmek” ise bir araç yardımıyla nesneleri ayırmak veya koparmak anlamında kullanılmıştır.

Yan Anlam

Gerçek anlama bağlı olarak oluşan yeni anlamdır. Fakat yan anlamda gerçek anlamdan gerçek bir kopma söz konusu değildir. Gerçek anlamla bir ilişki veya benzerlik kurularak yeni bir anlam kazanılır. Kısaca şekil veya işlev benzerliğinden dolayı bir sözcüğün bir varlığa isim olarak verilmesidir. Yan anlam sınavlarda direkt olarak sorulmasa da çeldirici şık olarak karşınıza çıkabilmektedir.

ÖRNEKLER

  • masanın ayağı
  • kapı kolu
  • defter yaprağı
  • dere ağzı
  • dağın eteği

Yukarıda koyu renkli olarak belirtilen kelimeler yan anlamlarıyla kullanılmıştır. Gerçek anlamına bağlı olarak benzetme yoluyla bir varlığa isim olmuşlardır.

sözcükte anlam konu anlatımı

Mecaz Anlam

Sözcükte anlam konusunun bir diğer başlığı mecaz anlam. Mecaz anlam sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Mecaz anlamda sözcükler soyut anlamlı olur.

Yan anlamla çok fazla karıştırılmaktadır. Yan anlamda sözcük hala gerçek anlamına yakınken mecaz anlamda tamamen uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmıştır.

ÖRNEKLER

  • Arkadaşım bugünlerde herkese soğuk davranmaya başladı.
  • Konuşmacı, gürültüden dolay konuşmasını yarıda kesti.
  • Olaylara farklı gözlerle bakmak insanı olgunlaştırır.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış kelimeler mecaz anlamda kullanılmıştır. “soğuk” kelimesi duygu ve sevgiden uzak anlamında, “kes-“ kelimesi bitirmek sona erdirmek anlamında, “göz” kelimesi ise bakış açısı anlamında kullanılmıştır.

Terim Anlam

Sözcüklerin bir bilim, sanat, spor veya meslek dalıyla alakalı kavramları karşılamasına terim anlam denir. Bir sözcük hem gerçek anlamda hem de terim anlamda kullanılabilmektedir.

ÖRNEKLER

  • William Shakespeare’in bu oyunu üç perdeden oluşuyor.
    Bu cümledeki “perde” kelimesi bir tiyatro terimi olarak kullanılmıştır.

Aşağıda belirttiğimiz kelimeler alanıyla ilgili kullanıldığında terim anlam kazanır.

  • Matematik: sayı, rakam, polinom, doğru, ışın, eğri, üçgen, kare…
  • Futbol: gol, ofsayt, taç, kale, korner…
  • Coğrafya: meridyen, paralel, yarımada, atmosfer
  • Edebiyat: uyak,dize,şiir, nesir…

Sözcükte Anlam Örnek Sorular

 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu renkli yazılmış sözcük, terim değildir?

A)      Rakibini on saniyede tuşladı.
B)      Ömer Seyfettin, şekerden öldü.
C)      Öğretmen bize ilginç sorular yöneltti.
D)      İlk rauntta maçı kazandı.
E)      Bu oyun iki perdeden oluşuyor.

A, B, D, E şıklarındaki kelimeler terim anlamda kullanılmışken, C seçeneğindeki “ilginç” kelimesi terim anlamda kullanılmamıştır.

Aşağıdaki koyu renkli yazılmış sözcüklerden hangisi gerçek anlamda kullanılmıştır?

A)      Bu kısır anlayışı terk etmedikçe onunla anlaşamayız.
B)      Onu yakından tanıyınca ne denli dar düşünceli olduğunu anladım.
C)      Ancak iki adım atabildi, yığıldı kaldı.
D)      Çocukta en derin etkiyi bırakan öğretmenleridir.
E)      İnsan içini inceltmedikçe, dışını inceltemez.

C seçeneğindeki “adım” kelimesi yürümek için yapılan ayak atışları anlamında kullanıldığı için gerçek anlamda kullanılmıştır.

Aşağıdaki koyu renkle yazılmış sözcüklerden hangisi mecaz anlamda kullanılmamıştır?

A)      Görünürde birkaç kel tepeden başka bir şey yoktu.
B)      Sazlar şarkıcının sesini boğuyordu.
C)      Elinde ince bir kızılcık sopası vardı.
D)      Günlerdir eve kapanmış; hiç dışarı çıkmıyordu.
E)      Türk lirası dalgalanmaya bırakıldı.

C seçeneğindeki “ince” kelimesi kalınlığı az olan anlamında kullanıldığı için gerçek anlamda kullanılmıştır.

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir