"Enter"a basıp içeriğe geçin

Sıfatlar Konu Anlatımı

Sıfatlar varlıkların daha iyi bir şekilde tanımlanmasını sağlayan sözcüklerdir. Diğer tabiriyle ön adlar isimlerin önüne gelerek varlıkların rengini, şeklini, durumunu, sayısını belirtirler.

Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için bir ismin önüne gelerek onu nitelemesi veya belirtmesi gereklidir. Bir isimle beraber kullanıldıklarında sıfat tamlaması oluştururlar. Ayrıca sıfatlar çekim eki almazlar.

Sıfatlar isimlere sorulan bazı soruların cevaplarına göre bulunur. Sıfatın türü de bu sorularla belirlenmiş olur. Ayrıca tek başlarına kullanılamazlar.

Sıfat Çeşitleri

Sıfatlar genel olarak ikiye ayrılır. Bunlar niteleme sıfatları ve belirtme sıfatlarıdır. Belirtme sıfatları da kendi içinde işaret sıfat, sayı sıfatı belgisiz sıfat ve soru sıfatı olarak ayrılır. İlk olarak niteleme sıfatlarını açıklayarak başlayalım.

Niteleme Sıfatları

Bir varlığı durum, şekil, renk, biçim, özellik gibi yönlerden niteleyen sözcüklere niteleme sıfatları denir. İsme sorulan ” Nasıl” sorusuyla belirlenir.

Bir sözcüğün niteleme sıfatı olabilmesi için; isim çekim ekleri almaması ve isimden önce gelip temel anlamıyla düşünüldüğünde soyut olması gerekir. Pekiştirme, küçültme ve unvan sıfatları, fiillerden türeyip olumsuzlukları “-ma, -me” ekiyle yapılan sıfat-fiiller, niteleme sıfatı özelliği gösterirler.

ÖRNEKLER

Yaşlı kadın, mavi hırkasını almak için odaya girdi.

Bu cümledeki yaşlı kelimesi “kadın” kelimesinin durumunu belirtirken, “mavi” kelimesi de hırkanın rengini nitelemektedir. Bu yüzden yaşlı ve mavi kelimeleri niteleme sıfatıdır. “Nasıl” sorusuna cevap verir.
Gökyüzünü aniden kara bulutlar kaplamıştı.
Annem, sabahları tatlı bir sesle bizi uyandırırdı.
Kahvaltıda güzelim böreklerden bolca yemiştim.
Yolun kenarı, kurumuş yapraklarla doluydu.
sıfatlar konu anlatımı

Belirtme Sıfatları

Varlıkları işaret, sayı, belgisizlik ve soru gibi yönlerden belirten kelimelerdir. İşaret, belgisizlik ve soru sıfatı, zamirlerle karıştırılabilmektedir. Bu karışıklığı ortadan kaldırmak oldukça basittir. Sıfatlar bir isimle beraber kullanılırken, zamirler ismin yerine kullanılmaktadır.

İşaret Sıfatları

Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır. İşaret sıfatları, isimlere sorulan “Hangi?” sorusuna cevap verir. İşaret sıfatları da çekim eki almadan ve bir isimden önce gelerek görevlerini sürdürür. “Bu, şu, o, öteki, beriki, karşıki, yandaki, böyle, diğer…” gibi ifadeler işaret sıfatı görevinde kullanılan sözcüklerdir.

ÖRNEKLER

O elbiseyi almak için çok dükkan gezdi.

Bu cümledeki “o” kelimesi işaret sıfatıdır. “elbise kelimesine sorulan “hangi sorusuna aldığımız “o” cevabı işaret sıfatı olarak nitelendirilir.
Arkadaşlarım öteki otobüse binmiş.
O dergiyi okudun mu?
Öteki çantada sana aldığım hediyeler var.
Sizin dilekçeniz öbür dosyada kalmış.
Telefonun diğer arabada kalmış
Buraya karşıki yoldan geldim.
Şu kalemi bana uzatır mısın?

KARIŞTIRMA!!!

İşaret sıfatları mutlaka isim soylu bir sözcüğü etkilemelidir ve ek almamalıdır, yoksa bu sözcükler sıfat olmaktan çıkarak zamir olurlar.

O elbise bana dar geliyor. ( işaret sıfatı )

O bana dar geliyor. ( işaret zamiri )

Sayı Sıfatları

Varlıkları sayı yoluyla belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları kendi içinde dört gruba ayrılır. Bunlar asıl, sıra, üleştirme ve kesir sayı sıfatlarıdır.

Asıl Sayı Sıfatı

Varlıkların sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır. İsme sorulan”kaç” sorusunun cevabıdır.

Her akşam kırk beş sayfa kitap okurum.

Bu cümlede bulunan “kırk beş” kelimesi asıl sayı sıfatıdır. “sayfa” ismine sorulan “kaç” sorusu ile bulunur. “sayfa” sözcüğünün sayısını belirtir.
Annem bir ay sonra Ankara’ya gelecek. ( bir: asıl sayı sıfatı )
İşe gitmek için her gün iki otobüse biniyorum. ( iki: asıl sayı sıfatı )
Altı gün sonra Kazakistan’a gideceğim ( altı: asıl sayı sıfatı )

Sıra Sayı Sıfatı

Varlıkların hangi sırada olduklarına belirten sıfatlardır. İsme sorulan ” kaçıncı” sorusunun cevabıdır. İsme gelerek sıralama bildiren -ıncı, -inci ekleriyle yapılır.

Türkçe bölümündeki onuncu soruyu boş bıraktım.

Bu cümledeki “onuncu” kelimesi sorunun sırasını bildirdiği için sıra sayı sıfatı özelliği taşır. İsme “kaçıncı” sorusu sorularak bulunur.
Sizlerle ikinci gün toplantı yapacağız. ( ikinci : sıra sayı sıfatı )
Öğretmen, kitaptan yirminci sayfayı açmamızı söyledi. ( yirminci : sıra sayı sıfatı )
Projede üçüncü aşamayı da bitirdirdik. ( üçüncü: sıra sayı sıfatı )
ön adlar

Üleştirme Sıfatı

Paylaştırma, üleştirme anlamı taşıyan, varlıların eşit parçalarını belirten sıfatlardır. Sayılara -ar, -er, -şar, -şer eki getirilerek oluşturulur. İsme sorulan ” kaçar” sorusunun cevabıdır.

Öğretmenimiz beşer kitap okumamızı istedi.

Bu cümlede “beşer” kelimesi “kitap” sözcüğünü paylara ayırdığı için üleştirme sayı sıfatıdır. İsme “kaçar” sorusu sorularak bulunur.
Sınavda her branştan yirmişer soru soruldu. ( yirmişer: üleştirme sayı sıfatı )
Baba her oğluna üçer tarla bıraktı. ( üçer: ülşetirme sayı sıfatı )

Kesir Sayı Sıfatı

Bir ismi kesirli sayılarla belirten sayı sıfatıdır, isme sorulan “kaçta kaç?” sorusunun cevabıdır.

Her alışverişten yüzde beş komisyon alıyor.

Bu cümledeki “yüzde beş” sözcükleri komisyonun bütüne göre oranını belirttiği için kesir sayı sıfatı özelliği taşır.
Şirketin beşte üç hissesini satın aldı. ( beşte üç: kesi sayı sıfatı )
Her öğünde yarım ekmek yiyor. ( yarım: kesir sayı sıfatı )

Dikkat: Yarım, çeyrek sözcükleri bir ismi belirttiği takdirde kesir sayı sıfatı olarak nitelendirilir.

Belgisiz Sıfatlar

Varlıkları sayı ve miktar bakımından tam olarak belirtmeyen sıfatlardır. “bir, birkaç, birçok, çoğu, kimi, bazı, bütün, tüm, başka, birtakım, her, hiçbir, herhangi” gibi kesinlik bildirmeyen, belirsizlik anlamı taşıyan sözcükler kullanılır.

Birçok insan telefonun bu özelliğini bilmiyor.
Sergideki bazı resimler çok dikkatimi çekti.
Hiçbir bilgi bu kadar önemli olamaz.
Her akşam belgesel izlemeden uyumazdı.
Eski bir binanın yıkıntısı arasında dolaşıyordu.

DİKKAT: “Bir” sözcüğü cümle içinde “herhangi bir” anlamında kullanılırsa belgisiz sıfattır. Fakat “tek” anlamında;yani sayı olarak kullanılırsa asıl sayı sıfatı özelliği taşır.

Elbet bir gün beni anlarsın. ( belgisiz sıfat )
Bir gün boyunca yanımda durdu.
( asıl sayı sıfatı )

Soru Sıfatları

İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır. Soru sıfatlarının cevabı yine sıfattır. “nasıl, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne kadar, ne?” gibi sorular soru sıfatı olarak nitelendirilir.

Sen, bu dönemde kaç kitap okumuştun?
Köyde nasıl bir evde oturuyordunuz?
Orada ne kadar para harcamış?
Anlattığın öyküyü hangi kitapta okudun?
Kitabın kaçıncı sayfasında kaldın?

KARIŞTIRMA!

“Hangisi?, kaçı?” soru zamirleriyle “hangi?, kaç?” soru sıfatlarını birbirine karıştırmamak gerekir. Soru zamirleri ismin yeri soru yoluyla tutar. Soru sıfatları ise isimle beraber kullanılıp, bir ismi soru yoluyla belirtir.

 Hangi soru daha zordu? ( soru sıfatı )

» Hangisi daha zordu? ( soru zamiri )

Sıfatlar İle İlgili Uyarılar

  • Bir isim, hem niteleme hem belirtme sıfatını aynı anda alabilir.
Yeni bir araba almak için çok uğraştı.

Bu cümlede “yeni” ve ” bir kelimesi “araba” sözcüğünü durum yönünden niteler ve sayı olarak belirtir. Yani “araba” kelimesi bu cümlede hem niteleme sıfatı hem de asıl sayı sıfatı almıştır.
Bu küçük bahçede birçok sebze yetiştirdi.

Bu cümlede ise “bahçe” kelimesi hem niteleme hem de işaret sıfatı almıştır. “Bu” sözcüğü işaret sıfatı, “küçük” kelimesi de niteleme sıfatıdır.
  • Sıfatlar, adılları da niteleyebilir.
Mahmut, her alanda gerçekten dürüst birisidir.

Bu cümlede “dürüst” kelimesi “birisi” zamirini niteler.
Deneyimli kimselerle çalışmak her zaman yarar sağlar.

Bu cümlede ise “deneyimli kelimesi” kimse” belgisiz zamirini nitelemektedir.
  • İlgi ( aitlik )eki olan (-ki), yer ve zaman bildiren kelimelerden sonra gelip eklendiği sözcüğü sıfat yapar.
Bodrumdaki gitar gün yüzüne çıktı.
Yarınki sınav için heyecanlı mısın?
adlaşmış sıfatlar

Adlaşmış Sıfatlar

Niteleme sıfatları isim olmadan kullanılırsa, yani sıfattan sonra gelen isim kaldırıldığında adlaşmış sıfat meydana gelir. Adlaşmıs sıfatlar çekim eki larak veya almadan isimlerin yerine geçebilir.

Babam küçük çocuklara hediye aldı.
Babam, küçüklere hediye aldı.

1. cümledeki “küçük” sözcüğü “çocuk” kelimesini niteleyerek, niteleme sıfatı olmuştur.
2. cümlede ise “küçük çocuklar kelimesindeki “çocuklar” ismi düşmüş ve “küçüklere” kelimesi adlaşmış sıfat olmuştur.
Renklileri ayırarak beyazları çamaşır makinesine attı.

Bu cümledeki “renklileri” ve ” beyazları” kelimesi adlşamış sıfattır. Çamaşır ismi düştüğü için bu kelimeler ismin yerini tutmuştur.

Sıfatlar Anlam Özellikleri

Sıfatlar anlam özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılır. Bu gruplar pekiştirme, derecelendirme ve küçültmedir.

Sıfatlarda Pekiştirme

Niteleme sıfatlarının anlamca kuvvetlendirilmesiyle pekiştirilmiş sıfatlar oluşturulur. Sıfatlarda pekiştirme iki farklı yolla yapılır.

  • Bunlardan birincisi pekiştirilecek sıfatın ilk hecesine “p, r, s, m” harflerinden uygun olanı getirilir ve sözcüğün tamamı yazılarak yapılmasıdır.
beyazbembeyaz çamaşırlar
temiztertemiz ev
sarısapsarı güneş
sıcaksımsıcak su
  • Sıfatlarda pekiştirmenin ikinci yolu ise sıfat olan sözcüğün tekrar edilmesidir.
çeşitçeşit çeşit elbiseler
uzunuzun uzun yollar
derinderin derin bakışlar

Sıfatlarda Küçültme

  • Sıfatlarda küçültme anlamı ”-ce, -cik, -(i)msi, -(i)mtırak” ekleriyle yapılır. Bu ekler sıfata “…e yakın” anlamı katar.
miniminicik yavrular
yeşilyeşilimsi bir meyve
küçükküçücük çocuklar
ekşiekşimtırak portakal

Sıfatlarda Derecelendirme

  • Sıfatlarda derecelendirme “pek, çok, daha, en…” gibi sözcüklerle yapılır.
kalempek çok kalem
kitap daha yeni kitaplar
elbiseçok güzel elbiseler
even harika ev

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir