"Enter"a basıp içeriğe geçin

Milli Edebiyat Dönemi, Sanatçıları, Genel Özellikleri

II. Meşrutiyet’ten sonra başlayan milliyetçilik akımı her alanda olduğu gibi edebiyatta da kendisini göstermiş ve “Milli Edebiyat” akımı ile millî/ulusal kaynaklara yönelme başlamıştır.

1911’de Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp’in yayımladıkları “Genç Kalemler” dergisiyle başlayan akım, kısa sürede değişik sanat anlayışlarını savunan sanatçılar tarafından da benimsenmiştir.

Milli Edebiyat Dönemi Genel Özellikleri

  • Milli Edebiyat sanatçıları Batı’yı körü körüne taklit etmeye karşı çıkmıştır; ancak edebiyatta Batılı türler olan makale, fıkra, roman, hikaye gibi türleri kullanmayı yanlış görmemişlerdir.
  • Milli Edebiyatın getirdiği en önemli yenilik Yeni Lisan hareketini başlatarak dilde o döneme kadar değişik zamanlarda hedeflenen; ancak başarılamayan sadeleşme hareketini başarmak olmuştur. Bu dönem sanatçıları, konuşma diliyle edebiyat yapmışlardır.
  • Sanatçılar, kendilerine kaynak olarak kendi öz kültürlerini görmüşler ve milli ögelerden beslenmişlerdir. Bu dönemde yaşanan Milli Mücadele de dönemin değişik eserlerinde işlenmiştir.
  • Yoksulluk, aile hayatı, ahlaki çöküntü gibi toplumsal konular işlenmiş, sanatçılar o dönemde yaşanan sosyal sorunları eserlerine taşımıştır.
  • Daha önceki dönemlerde yüzeysel işlenen Anadolu ve Anadolu halkı bu dönem sanatçılarının birçok eserinde işlenmiştir.
  • Eserlerinde işledikleri temayı, gerçekçi bir biçimde ele almak isteyen sanatçılar, gözleme önem vermiş ve eserlerinde gözlemle topladıkları bilgileri kullanmışlardır.
  • Eserlerde her kesimden insanın sorunları dile getirilmiş, Servet-i fünun Edebiyatında yapılan “sadece aydın insanların dertlerini anlatma” geleneğinden kaçınılmıştır.
  • Bu dönem edebiyatı toplumsal özellik göstermiş, sanatçılar hem dönemine ayna tutmuş hem de yaşanılan toplumsal sorunlara çözüm yolları gösterilmiştir.
  • Batı taklitçiliğinden kaçınarak, milli konulara yönelme, yeni ve milli bir edebiyat ortaya koyma amacı güdülmüştür.
  • Türk kültürü ve tarihi el değmemiş bir hazine olarak kabul edilmiştir.
  • Dil birliğini, ulus-devlet anlayışının temeli olarak gören Milli Edebiyatçılar Türkçeyi bilim ve sanat dili haline getirme, dil bilinci yoluyla milli bilinç oluşturma, halk kül- türüne yönelme ve halkı eğitme gibi amaçlarına ulaşmak için dilde sadeleşmeye gitmişlerdir.
  • Sade bir dili savunmuşlar, dilde karşılığı bulunan ve dilimize fazla oturmayan Arapça ve Farsça sözcükler kullanılmamıştır.
  • “Toplum için sanat” anlayışı çerçevesinde eserler ortaya konmuştur.
  • Halkın yaşamı ve sorunlarının yanı sıra bireysel konular da işlenmiştir.
  • Mizahi üslup önemsenmiş, mizah ve hiciv türünde eserler de verilmiştir.

Milli Edebiyat Dönemi Sanatçıları

Mehmet Emin Yurdakul

  • Türkçülük düşüncesini şiir sahasında ilk defa sanat ideali haline getiren kişidir.
  • Cenge Giderken isimli şiirinde “Ben bir Türküm, dinim cinsim uludur.” mısralarıyla Türk edebiyatında Türklük heyecanını dile getiren ilk şöhretli şiir olmuştur.
  • Şiirlerinde bireysel konuları işlememiş, Türklükle ilgili tüm konuları işlemiştir.
  • Milli Şair ve Türk Şairi isimleriyle anılmıştır.
  • Hece ölçüsüyle sade bir dille şiirlerini yazmıştır.
  • Şiirlerinde şairane söyleyiş ve estetik kaygı çok azdır. *Sone , serbest müstezat gibi halk şiiri türlerinin dışında çeşitli türleri de kullanmıştır.

Mehmet Emin Yurdakul Şiirleri

Türkçe Şiirler                                        Aydın Kızları

Türk Sazı                                               Mustafa Kemal

Ey Türk Uyan                                        Ankara

Tan Sesleri                                             Düzyazı

Ordunun Destanı                                    Fazilet ve Asalet

Dicle Önünde                                         Türkün Hukuku

Turana Doğru                                          Kral Corc’a

Zafer Yolunda                                        Dante’ye

Ziya Gökalp

  • Türk milliyetçiliğinin esaslarını herkese duyurarak, Türkçülük düşüncesini ilk defa sistemleştiren fikir adamıdır.
  • Türkçülük Türk milletini yükseltmektir demiş, çalışmalarını bu yönde sürdürmüştür. Şiir için değil şuur için çalıştığını dile getirmiştir.
  • Heceyi kullandığı eserlerini sade bir dille vermiştir.
  • Türkçenin yaygınlaşması için çalışmış, konuşma dili ile yazı dilinin aynı olması için çaba göstermiştir.

Ziya Gökalp Eserleri

Kızıl Elma

Yeni Hayat

Altın Işık

Mektup

Malta Mektupları

Türkçülüğün Esasları

Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak

Türk Töresi

Türk Medeniyet Tarihi

Ömer Seyfettin

  • Türk edebiyatında hikayeleri ile tanınır. Onun zamanına kadar hiçbir sanatçı salt hikaye türünde ön plana çıkmamıştır.
  • Hikayelerinin konularını günlük yaşantılar , çocukluk anıları, menkıbeler, efsaneler, folklor, halk fıkraları oluşturur.
  • Hikayelerindeki amaç milli bilinci kuvvetlendirmektir.
  • Hikayelerinde Maupassant tarzını benimsemiştir.
  • Hikayelerinde sade bir dil kullanmıştır.
  • Hikayeleri okuyucuyu şaşırtarak biter.
  • Hikayelerinde gerçekliği çok açık ve hatta çirkin denilebilecek konuları bile oldukça açık anlatır.
  • Hikaye dışında şiir, roman,makale, fıkra, tiyatro türlerinde eserler vermiştir.

Hikayeleri

  • Hürriyet Bayrakları                                
  • Primo Türk Çocuğu                                  
  • Kızıl Elma Neresi                                    
  • Çanakkale’den Sonra                              
  • Ashab-ı Kehfimiz (uzun hikaye)
  • Efruz Bey (uzun hikaye)
  • And
  • İlk Namaz
  • Kaşağı
  • Falaka
  • Bomba                                                   
  • Keramet
  • Beyaz Lale                                             
  • Kurbağa Duası
  • Bahar ve Kelebekler                               
  • Yüz Akı
  • Tuhaf Bir Zulüm                                     
  • Yemin
  • Başını Vermeyen Şehit                            
  • Yüksek Ökçeler
  • Pembe İncili Kaftan                              
  • Koç
  • Forsa                                                    
  • Külah
  • Vire                                                      
  • Nasıl Kurtarmış
  • Topuz
  • Teke Tek                                               
  • Çakmak
  • Büyücü                                                  
  • Kurumuş Ağaçlar
  • Kütük                                                    
  • Deve
  • Teselli                                                    
  • Gizli Mabed

Ali Canip Yöntem

  • Milli Edebiyat’ın daha çok fikir ve ilim sahasında çalışmış, topluluğun ateşli bir savunucusu olmuştur.
  • Milli Edebiyat’ın yayın organı olan Genç Kalemler dergisinin başyazarlığını yapmış , Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp ile birlikte bu topluluğun kurucusu olmuştur.
  • İlk şiirlerini aruzla yazmış , Milli Edebiyat’a dahil olduktan sonra sade bir dille ve heceyle toplumsal konuda şiirler yazmıştır.
  • Edebiyat tarihi araştırmaları ve Milli Edebiyat tartışmalarında yazdığı yazılarla öne çıkmıştır.

Şiirleri

Geçtiğim Yol

Makale

Milli Edebiyat ve Cenap Bey’le Münakaşalarım

Epope

İnceleme

Türk Edebiyatı Antolojisi

Edebi Nevilerle Mesleklere Dair Malumat

Ömer Seyfettin Hayatı ve Eserleri

Fuat Köprülü

  • Türkoloji çalışmalarıyla tanınan profesördür.
  • Edebiyat tarihçisi, araştırmacı ve siyasetçidir.
  • Türk edebiyatını bilimsel yöntemlerle inceleyen ilk bilim adamıdır.
  • Kimsenin tanımadığı birçok yazar ve şairi ilim alemine tanıtmıştır.

Eserleri

Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar

Türk Edebiyatı Tarihi

Türk Saz Şairleri Antolojisi Divan Edebiyatı Antolojisi Türkiye Tarihi

Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Bugünkü Edebiyat

Nasrettin Hoca

Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar

Rıza Tevfik Bölükbaşı

İlk şiirlerini Servet-i Fünun tarzında yazmış daha sonra halk şiirine dönmüştür.

Lirik tarzdaki koşmaları ve nefesleriyle şiire yeni bir soluk getirmiştir.

Çok bilgili olması ve verdiği felsefe derslerinden dolayı Feylesof olarak anılmıştır.

Milli Edebiyat döneminde heceyi kullanmadaki başarısı ile dikkatleri üzerine çekmiştir.

Şiirlerinde aşk, doğa, çocukluk anıları gibi konuları işlemiştir.

Eserleri: Serab-ı Ömrüm

Halide Nusret Zorlutuna

  • Aruzla yazdığı şiirleri de vardır ancak asıl ününü heceyle yazdıklarıyla kazanmıştır. Serbest tarzda yazdığı şiirler de vardır.
  • Önceleri aşk şiirleri yazmış daha sonra yurt güzellikleri ve mistik tarzda şiirler de yazmıştır.
  • Ümmül Muharrirat (yazarların annesi) olarak tanınmıştır.
  • Şiir, roman , öykü türlerinde eserleri vardır.
  • Kendi yaşamını da şiirlerinde konu edinmiş ve hüzünlü, lirik şiirler yazmıştır.
Şiir

Geceden Taşan Dertler
Hikaye 
Yayla Türküsü
Yurdumun Dört Bucağı
Ellerim Bomboş
Beyaz Selvi
Büyük Anne
Aydınlık Kapı
Roman

Küller
Sisli Geceler
Gül’ün Babası Kim
Aşk ve Zafer
  

Halide Edip Adıvar

Romanlarıyla tanınan sanatçı mensur şiir, hikaye, anı, tiyatro gibi türlerde de eserler vermiştir.

Romanlarının en önemli yanı karakter oluşturmadaki başarısıdır.

Romanlarında kadın psikolojisini çok başarılı bir şekilde anlatmıştır.

Bireysel duygularını ve kadın duyarlılığını anlattığı ilk romanları, Milli Mücadele yıllarını anlattığı ikinci dönem romanları, son dönem töre romanları olarak üçe ayrılır.

Kurtuluş Savaşına katılmış, mitinglerde ateşli konuşmalar yapmış ilk kadın aydınımızdır. Savaşı bizzat yaşadığı, savaşın içinde olduğu için eserlerinde o havayı çok iyi yansıtmıştır.

Dili kusurludur ancak konularda çok başarılıdır, sağlam gözlemleri ve güçlü tasvirleri vardır.

Romanları

Seviye Talip

Raik’in Annesi

Handan

Yeni Turan

Ateşten Gömlek

Kalp Ağrısı

Vurun Kahpeye

Zeyno’nun Oğlu

Mev’ud Hüküm

Sinekli Bakkal

Yolpalas Cinayeti

Tatarcık

Sonsuz Panayır Döner Ayna

Akile Hanım Sokağı

Kerim Ustanın Oğlu

Sevda Sokağı Komedyası

Çaresiz Hayat Parçaları

Hikayeleri

Harap Mabetler

Dağa Çıkan Kurt

Kubbede Kalan Hoş Seda

Oyun

Kenan Çobanları

Maske ve Ruh

Anı

Türk’ün Ateşle İmtihanı

Mor Salkımlı Ev

Reşat Nuri Güntekin

  • Roman ve hikayeleriyle Anadolu insanını anlatır.
  • Romanlarında halkın yaşantısını, dertlerini, inançlarını zengin bir şahıs çeşitliliği içinde anlatır.
  • İyi bir gözlemci olan yazar, karakterleri çok başarılı aktarmıştır.
  • Eserlerinde romantizm ve realizm iç içedir. *Sade ve canlı bir dili vardır, özellikle tiyatrolarında sahne dili oldukça başarılıdır.

Romanları: Çalıkuşu, Gizli El, Damga, Dudaktan Kalbe, Akşam Güneşi, Bir Kadın Düşmanı, Yeşil Gece, Acımak, Yaprak Dökümü, Kızılcık Dalları, Gökyüzü, Eski Hastalık, Ateş Gecesi, Değirmen, Miskinler Tekkesi, Harabelerin Çiçeği, Kavak Yelleri, Son Sığınak, Kan Davası

Hikayeleri: Gençlik ve Güzellik, Eski Ahbap, Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Leyla ile Mecnun, Olağan İşler

Oyunlar: Hançer, Eski Rüya, Ümidin Güneşi, Taş Parçası, Hülleci, Bir Köy Hocası, Babür Şah’ın Seccadesi, Bir Kır Eğlencesi, Ümit Mektebinde, İstiklal, Vergi Hırsızı, Bir Yağmur Gecesi, Balıkesir Muhasebecisi, Tanrıdağı Ziyafeti, Yaprak Dökümü, Eski Şarkı

Gezi: Anadolu Notları

Refik Halit Karay

  • Fıkra ve hikayeler yazdıktan sonra roman türünde eserler vermiştir.
  • Gözlem gücü çok kuvvetlidir ve gözlemlerini genellikle dış yapı üzerinde tutmuştur. Bu yönüyle “ressam yazar” olarak anılmıştır.
  • Mizahi yönü çok güçlüdür.
  • Kalem ve Cem adlı dergilerde “Kirpi” takma dıyla siyasi yazılar yazmış ve bu sürgüne gönderilmiştir.
  • Akıcı bir dili ve başarılı bir üslubu vardır.
  • Romanlarında aile hayatı üzerinde durmuştur.

Roman:İstanbul’un İçyüzü, Yezid’in Kızı, Çete, Sürgün, Anahtar, Bu Bizim Hayatımız, Nilgün, Yeraltında Dünya Var, Dişi Örümcek, Bugünün Saraylısı, 2000 Yılının Sevgilisi, İki Cisimli Kadın, Kadınlar Tekkesi, Karlı Dağdaki Ateş, Dört Yapraklı Yonca, Ayın On Dördü, Yüzen Bahçe

Hikaye: Memleket Hikayeleri, Gurbet Hikayeleri

Mizah:Sakın Aldanma İnanma Kanma, Kirpinin Dedikleri, Agop Paşa’nın Hatıraları, Ay Peşinde, Tanıdıklarım, Guguklu Saat

Anı:Minelbab İlelmihrab, Bir Ömür BoyuncaGünce:Bir İçim Su, Bir Avuç Saçma, İlk Adım, Üç Nesil Üç Hayat, Makyajlı Kadın, Tanrıya Şikayet

Falih Rıfkı Atay

Gezi yazılarıyla tanınan sanatçının anı, makale, fıkra, sohbet türlerinde de eserleri vardır.

Eserlerini sade bir dille yazmıştır.

Atatürk’e büyük bir hayranlığı olan sanatçı onu anlatan birçok kitap yazmıştır.

Gezi                                                                       Anı

Denizaşırı                                                                Ateş ve Güneş

Yeni Rusya                                                              Atatürk’ün Bana Anlattıkları

Moskova-Roma                                                      Çankaya

Bizim Akdeniz                                                         Atatürk Ne İdi

Taymis Kıyıları                                                          Zeytin Dağı

Tuna Kıyıları Hind

Yolcu Defteri

Faşist Roma, Kemalist Tiran, Kaybolmuş Makedonya

Fıkra

Niçin Kurtulmamak Çile

İnanç Kurtuluş

Pazar Konuşmaları Bayrak

Yakup Kadri Karaosmanoğlu

  • Fecr-i Ati topluluğunda yer almış ve topluluğun özelliklerini benimsediği ferdiyetçi bir sanat anlayışını benimsemiştir. Fecr-i Ati’nin dağılmasından sonra sosyal konulu hikayeler yazmış, sanat toplum içindir anlayışına yönelmiştir.
  • Türk sosyal yaşamı Yakup Kadri’nin eserlerinin ana konusudur. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadar sosyal yaşamımızın her alanını anlatmıştır.
  • Eserlerinde realizm ve güçlü bir gözlem gücü hakimdir.
  • Roman ve hikayelerini sağlam bir teknikle yazmış, üslup bakımından da Halit Ziya’dan sonra Türk romanında görülebilen en iyi üslubu ortaya koymuştur.
  • Aylık yayımlanan fikir dergisi Kadro’yu çıkarmıştır.
  • Milli Edebiyat döneminde oldukça sade bir kullanmıştır.

Roman

  • Kiralık Konak
  • Nur Baba
  • Hüküm Gecesi
  • Sodom ve Gomore
  • Yaban
  • Ankara
  • Bir Sürgün
  • Panoroma
  • Hep O Şarkı

Hikaye

  • Bir Serencam
  • Rahmet
  • Milli Savaş Hikayeleri

Mensur Şiir

  • Erenlerin Bağından
  • Okun Ucundan

Anı

  • Zoraki Diplomat
  • Anamın Kitabı
  • Vatan Yolunda
  • Politikada 45 Yıl
  • Gençlik ve Edebiyat Hatıraları

Oyun

  • Nirvana

Fıkra

  • Ergenekon

Hamdullah Suphi Tanrıöver

  • Hayatını Türk ocaklarındaki çalışmalara adamışve ateşli konuşmalarıyla tanınmıştır.
  • Yaptığı konuşmalarla Türkçülük akımının yaygınlaşmasını sağlayan sanatçı , hitabet tarzı eserlerinin konusunu güncel olaylardan almıştır.

Hitabet

Dağ Yolu (tüm konuşmaları)

Makale

Günebakan

Ruşen Eşref Ünaydın

  • Mülakat türünün ilk kuvvetli eserlerini vermiştir.
  • Edebiyatımızın önemli mülakat eserlerinden biri olan Diyorlar ki eserinde sanatçı, I. Dünya Savaşı yıllarında, tanınmış yazar ve şairlere edebiyat ile ilgili sorduğu sorulara ve aldığı cevaplara yer vermiştir.

Diyorlar ki

Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülakat

Milli Edebiyat Dönemi Bağımsız Sanatçıları

Mehmet Akif Ersoy

  • Yirminci asır Türk-İslam milliyetçiliğinin en büyük sanatçısıdır.
  • Sırat-ı Müstakim dergisinde yayımlanan yazı ve şiirleriyle tanınmıştır.
  • Sanat toplum içindir düşüncesine bağlı kalmıştır.
  • Mehmet Akif’e göre maddi ve manevi kalkınma için iki şey şarttır: Birincisi Müslümanların İslam’ın ilk yıllarındaki saflığına geri dönmesi, ikincisi ise Batı’nın ilim ve teknolojisininalınması.
  • Gerçek anlamda realizm edebiyatımıza onunla girmiştir.
  • ”Halkın anlayabileceği dil, ancak kendi dilidir.” demiş ve eserlerini bu yönde vermiştir.
  • Tevfik Fikret gibi nazmı nesre yaklaştırmış, manzum hikaye tarzının başarılı örneklerini vermiştir.
  • Şiirlerinde din, hürriyet, doğruluk, ahlak, adalet gibi konulara yer vermiştir.
  • Şiirleri epik ve didaktik tarzdadır.
  • Şiirlerini aruzla yazmış ve aruzu Türkçeye başarıyla uydurmuştur.

Safahat Bölümleri

-Safahat

-Süleymaniye Kürsüsünde

-Hakkın Sesleri

-Fatih Kürsüsünde

-Hatıralar

-Asım

-Gölgeler

Yahya Kemal Beyatlı

  • Batı şiiri ile eski Türk şiiri arasında köprü kurmuştur.
  • Şiirde iç ahenge çok önem veren sanatçı şiirin “musikiden başka bir musiki” olduğunu söyler.
  • Şiiri düzyazıdan uzaklaştırmasıyla Mehmet Akif ve Tevfik Fikret’ten ayrılır.
  • Ok şiiri dışındaki şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanmıştır.
  • Şiirlerinde ölüm, beşeri aşk, İstanbul, deniz, sonsuzluk gibi konular işlemiştir.
  • Gazel, şarkı, mesnevi, rubai nazım şekillerini sıklıkla kullanmıştır.
  • Şiirlerinde İstanbul Türkçesini başarıyla kullanmıştır.
  • Şiirlerinin yanı sıra makale, gezi, anı, deneme, fıkra, mektup gibi türlerde de eserler vermiştir.

Şiir

Kendi Gök Kubbemiz

Eski Şiirin Rüzgarıyla

Rubailer

Hayyam Rubailerini Türkçe Söyleyiş

Bitmemiş Şiirler

Düzyazı

Aziz İstanbul

Eğil Dağlar

Siyasi Hikayeler

Siyasi ve Edebi Portreler

Edebiyata Dair

Çocukluğum Gençliğim Siyasi ve Edebi Hatıralarım

Mektuplar

Makaleler

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir