"Enter"a basıp içeriğe geçin

Kök Konu Anlatımı

Kök, sözcüklerin parçalanamayan en küçük birimidir. Kökler kelimelerin hiç bir ek almamış halidir. Kelimelerin kökü bulunurken, kelimenin sonunda başına doğru ekler çıkarılarak kelimelerin kökü bulunur.

Bir kelimenin kökü, sözcüğün tamamıyla anlam bakımından ilişkili olmalıdır. Yani kelimenin kökü ve gövdesi arasında hem yapı hem de anlam bakımından bir bağ bulunmalıdır.

Kök Özellikleri

  • Kökler daima başta bulunur. Çünkü Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Ekler daima kökün üzerine gelir.
  • Kök, ek alırken yapısında herhangi bir değişikliğe uğramaz. Yani ekler köklere uyum sağlarlar. Fakat bazı istisnalar mevcuttur bu da söyleyişten kaynaklanmaktadır. Örneğin; ben zamirini -e yönelme hali eki getirildiğinde kelime kökü olan ben, “bana” haline dönüşür.
  • Kökler sonradan uydurularak üretilmeyen sözcüklerdir. Önceden de dilde var olan sözcüklerdir..Tabi yine bu özelliktede bazı istisnalar vardır. Bu istisnalar yansıma sözcüklerdir. Fısıltı, vızıltı, şırıl gibi kelimeler doğada bulunan seslerden esinlenilerek oluşturulmuştur.
  • Kökler genelde tek hecelidir. Fakat iki veya üç heceli kelime kökleri az da olsa bulunmaktadır.

Kök yapı bakımından dört gruba ayrılır. Bunlar isim, fiil, sesteş ve ortak köklerdir.

İsim (Ad) Kökleri

Varlıkların, duyguların,nesnelerin ve kavramların isimleri vardır. Bu isimlerinde kökleri vardır. İsim kökleri cümle içinde “isim, zamir, zarf, sıfat, edat, bağlaç ve ünlem” göreviyle kullanılabilir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi kökler genelde tek hecelidir fakat. iki veya üç heceli de isim kökleri bulunmaktadır.

ÖRNEKLER

 at, bel, göz, kan, kül, o, pek, siz, sol, yol, araba, kitap, el, dil, masa, göz, yol, son, dua, aşk, ruh, zeka, saat, balık, vicdan,gurur, kelime örnekleri isimm kökleridir.

İsim kökleri mastar eki olan -mak, -mek eklerini almazlar. Mastar eklerini sadece fiil kök veya gövdeleri alır. Örneğin; vicdan kelimesine mastar eki getirilemez. Bu yüzdem ” vicdan” kelimesi isim köküdür.

isim kökleri

Fiil ( Eylem ) Kökleri

İş, oluş, hareket bildiren tüm kökler fiil köküdür. Fiil kökleri, ism köklerinin aksine mastar ekini alırlar.

ÖRNEKLER

sol-, aç-, it-, yaz-, biç-, oku-, sal-, çık-, bin-, gir-, at-, sarıl-, öt-, çırp-, izle-, kur-, sil-, kork-, anla-, iste-, avun-,

Fiil köklerini isimler gibi tek başlarına yazamayız. Mastar halinde olan fiillerin sonuna kısa çizgi konur ve mastar ekleri getirilerek yazılır ve okunur. Fiilin sonundaki kısa çizgi mastar eki olarak okunur.

Fiil kökünü isim köklerinden ayırmanın en basit yolu, kökün sonuna mastar ekini getirmektir. Mastar eki alıyorsa fiil kökü, almıyorsa isim köküdür.

Sesteş Kök

Sesteş köklerin söylenişleri aynı ama anlamları farklıdır.

Tesbihin boncuklarını sırayla dizdim

Dizlerim çok ağrıyor.

Yukarıdaki cümlelerde “dizdim” kelimesindeki diz- kökü fiil köküdür. İkinci cümledeki “dizlerim” kelimesindeki “diz” kökü ise isim köküdür. Çünkü bir insan uzvu olan “diz” söz konusudur.

Sesteş kökler arasında herhangi bir anlam ilişkisi bulunmaz .Sözcükte anlamda olduğu gibi sadece yazılışları aynı olup anlamları farklıdır.

gül: çiçek, bitkigül-: gülmek fiili
yaz: mevsimyaz-: yazı yazmak
var: mevcutvar-: ulaşmak

Ortak Kökler

Hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen köklerdir. Bu kökler arasında bir anlam ilişkisi vardır.

göç: isim kökügöç-: fiil kökü
boya: isim köküboya-: fiil kökü
kuru: isim kökükuru-: fiil kökü
şiş: isim köküşiş-: fiil kökü

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir