"Enter"a basıp içeriğe geçin

İkinci Yeniciler, İkinci Yeni Şiiri Genel Özellikleri

Birinci Yeni akımı diğer adıyla Garip Akımı, şiirselliği ve geleneksel kuralları kabul etmemiştir. Garip akımını benimseyen şairler, şiirde halka ve yalına yönelen, biçimi öz, söyleyiş yenilikleri getirmişti. Fakat yaklaşık on yıl sonra, şiirde, duygu, şiirsellik, duyarlık ve imge daha çok aranmaya başladı. Bu da İkinci Yeni akımının ortaya çıkmasına zemin hazırladı. Kısacası İkinci Yeni Garip akımına tepki olarak doğmuştur.

Türk şiiri şekillenmesi cumhuriyet döneminde daha yoğun bir şekilde olmuştur. Aynı
dönem içerisinde birbirinden farklı anlayışla yola koyulan birçok şiir hareketi ortaya
çıkmıştır. 1950’li yılların ortalarına doğru şekillenen ve günümüze kadar devam eden “İkinci
Yeni” hareketi de bunlardan birisidir. 1955-1965 yılları arasında kendini hissettiren İkinci
Yeni aslında ortak nitelikleriyle beliren bir akım değildir. Yeniyi deneyen, dünya görüşü,
yetişme şekilleri ve beslenme kaynakları bakımından birbirinden çok farklı olan şairlerin
eserlerinde sonradan tespit edilen benzerliklere dayanılarak bu harekete “İkinci Yeni” adını
vermişlerdir.

İkinci Yeni akımı, Fecr-i Âti, Yedi Meşaleciler, Garipçiler gibi ortak bir bildirgesi olan veya belli bir dergide toplanan şairlerce önceden anlaşarak kurulmuş bir topluluk ya da hareket değildir. Bu şairler, birbirinden habersizce 1950’li yılların başından itibaren Yenilik, Yeditepe, Şiir Sanatı, İstanbul, A ve Pazar Postası gibi dergilerde dil, biçim, içerik ve söylem bakımından var olan şiirden tümüyle “başka” şiirler yayınlamışlardır. Böyle bir sürecin sonunda İkinci yeni ismini, Muzaffer Erdost 1956 yılındaki Pazar Postası dergisinde ilk kez kullanır.

İkinci yeni belli bir toplumsal ve şiirsel ortamda doğmuştur ve söz konusu şiir
hareketinin doğmasında, az ya da çok içinde yaşanılan toplumsal ve şiirsel ortamın etkileri
vardır. Söz konusu iki etmene, Türk şiir bağlamında, Batı etkisini de katmak gerekir.

İkinci Yeni Genel Özellikleri

  • İkinci yeniciler imge ve söz sanatlarına yer vermişlerdir.
  • Duygu ve çağrışımlardan yararlanmışlardır.
  • Konuşma diline, halk kültürüne sırt çevirmişlerdirç
  • Aydın okurlara seslenmişlerdir.
  • Sürrealizm başta olmak üzere dadaizm ve egzistansiyalizm akımından etkilenmişlerdir.
  • Bireyin topluma ve kendine yabancılaşması, bunalım ve yalnızlığı eserlerinde işlemişlerdir.
  • Kapalı ve soyut bir anlatımı tercih etmişlerdir.
  • Anlamdan çok söyleyişe önem vermişlerdirç
  • “Şiir için şiir” anlayışıyla hareket etmişler; erdem, ahlak, toplum ve gerçek gibi konuları şiirin dışında tutmuşlardır.
  • Onlara göre şiirde ahenk, ölçü ve uyakla değil; musiki ve anlatım zenginliği ile sağlanmalıdır.

İkinci Yeni Şairleri

İkinci yeni şairleri Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk. Cemal Süreya, Ece Ayhan, Sezai Karakoç’tur. Bu şairleri daha akılda kalıcı olabilmesi için E.T.İ.C.E.S şeklinde kodlayabiliriz.

EDİP CANSEVER

“Düşünce şairi“ olarak nitelendirilmiş, ilk şiirlerinde Garip şiirinin etkisinde kalmış, yaşama sevincini
işlemiştir.1954’ten sonra değişik bir dil kullanımına ve imgeye dayalı bireyin arayış, umut ve uyumsuzluklarını şiirlerinde yansıtmıştır. Çağına yabancılaşan insanın sıkıntı, bunalım ve endişelerini anlatmıştır.

Eserleri

ŞİİR:

  • İkindi Üstü (1947),
  • Dirlik Düzenlik (1954),
  • Yerçekimli Karanfil (1957),
  • Umutsuzlar Parkı (1958),
  • Petrol (1959),
  • Nerde Antigone (1961),
  • Tragedyalar (1964),
  • Çağrılmayan Yakup (1969),
  • Kirli Ağustos (1970),
  • Sonrası Kalır (1974),
  • Ben Ruhi Bey Nasılım (1977),
  • Sevda ile Sevgi (1977),
  • Şairin Seyir Defteri (1980),
  • Yeniden (bütün şiirleri, 1981),
  • Bezik Oynayan Kadınlar (1982),
  • İlkyaz Şikâyetçileri (1984),
  • Oteller Kenti (1985).

DÜZYAZI:

  • Gül Dönüyor Avucumda (Ölümünden sonra 1987)
  • Şiiri Şiirle Ölçmek

ÖDÜLLERİ:

  • 1958 Yeditepe Şiir Armağanı Yerçekimli Karanfil ile
  • 1977 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü Ben Ruhi Bey Nasılım ile
  • 1982 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü Yeniden ile

Turgut Uyar

“Arz-ı Hal“ şiirkitabından başlayarak halk deyişleriyle yüklü aşk, ölüm, ayrılık temalarını işlemiştir. 1950’den sonraki şiirlerinde toplumsal değer ve törelerle çatışan bireyin yalnızlığını işlemiştir. Zaman zaman halk ve divan şiirinin birikimlerinden de yararlanmıştır.

Eserleri

  • Arz-ı Hal (1949)
  • Türkiyem (1952)
  • Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959)
  • Tütünler Islak (1962)
  • Her Pazartesi (1970)
  • Toplandılar (1974)
  • Divan (1970)
  • Kayayı Delen İncir (1982)
  • Dün Yok mu (1984)
  • Toplu Şiirler (1981)
  • Büyük Saat (1984)

İlhan Berk

Sürekli değişimi şiir için ilke edinmiştir. Önceleri Ahmet Haşim etkisinde, sonra toplumcu gerçekçi Garip şiiri ve İkinci Yeni çizgisinde ürünler vermiştir. Doğu şiirinin klasik kalıplarını denedi, beyit ve türkü biçimlerinden yararlandı. 1954’ten sonra “soyut bir yolculuk“a çıkmış ve “İkinci Yeni“nin öncüleri arasına girmiştir.

Eserleri

Şiir

  • Güneşi Yakanların
  • Selamı
  • Galile Denizi
  • Çivi Yazısı
  • Günaydın Yeryüzü
  • Türkiye şarkısı
  • İstanbul
  • Köroğlu
  • Kül

Günlük

  • El Yazılarına Vuruyor
  • Güneş

Cemal Süreya

İkinci Yeni şairi olmasına rağmen gelenekten büyük ölçüde yararlanmıştır. Şiir anayasaya aykırıdır, diyerek mizahi ve ironik bir bakış açısıyla yazmıştır. Çarpıcı, yoğun imgelerle kendine özgü bir şiir anlayışı geliştirmiştir. Şiirle ilgili görüşlerini “Şapkam Dolu Çiçekle“ ve “Folklor Şiire Düşman“ kitaplarında toplamıştır.

Cemal Süreya Eserleri

Şiir

  • Üvercinka (1958)
  • Göçebe (1965)
  • Beni Öp Sonra Doğur Beni (1973)
  • Sevda Sözleri (1984, Üvercinka, Göçebe,Beni Öp Sonra Doğur Beni, Uçurumda Açan-1984- ile birlikte)
  • Güz Bitigi (1988)
  • Sıcak Nal (1988)
  • Sevda Sözleri (1990, 1995, tüm şiirleri)
  • Korkarak Vinç

Deneme- Eleştiri

  • Şapkam Dolu Çiçekle (1976)
  • Günübirlik (1982)
  • 99 Yüz (1992)
  • Uzat Saçlarını Frigya (1992)
  • Folklor Şiire Düşman (1992)
  • Aydınlık Yazıları/ Paçal (1992)
  • Oluşum’da Cemal Süreya (1992)
  • Papirüs’ten Başyazılar (1992)
  • Toplu Yazılar I (2000, Şapkam Dolu Çiçekle ve Şiir Üzerine Yazılar)
  • Toplu Yazılar II (2005, Günübirlikler)

Günce (Günlük)

  • 999 Gün/ Üstü Kalsın (1981)

Mektup

  • Onüç Günün Mektupları (1990)

Çocuk Kitabı

  • Aritmetik İyi Kuşlar Pekiyi (1993)

Söyleşi

  • Güvercin Curnatası (1997)

Derleme

  • Mülkiyeli Şairler (1966)
  • Yüz Aşk Şiiri (1967)

Şiir Çevirileri

  • Yürek ki Paramparça (1995)

Öteki Çeviriler

  • Gelinlik Kız (E. Ionescu- 1964)
  • Küçük Prens (A. De Exupery- 1965)
  • Bir Aşk Kırgınının Şarkısı (Apollionaire- 1965)
  • Günümüz Sağcı Fikirleri (S. De Beauvoir- 1966)
  • Sade’ı Yakmalı mı? (S. De Bauvoir-1966)
  • İhtilalin Özü (Mao Zedung-1967)
  • Amerika Birleşmemiş Devletleri (V. Pozner- 1967)
  • Aşkın Suçları (M. De Sade-1967)
  • Palto (Gogol-1968)
  • Yeşil Papa (Asturias-1967)
  • Gök Cephesi (N. Dinh- 1968)
  • Küçük Prens (A. De S. Exupery- 1975)
  • 32 Saat Özgürlük (G. Hernadi- 1968)
  • Milli Kurtuluş Cephesi (D. Bravo- 1969)
  • Emperyalizm: Kapitalizmin En Yüksek Aşaması (Lenin- 1974)
  • Dine Karşı Düşünce Tarihi (A. Bayet- 1970)
  • Bir Aşk Kırgınının Şarkısı (Apollinaire-1970)
  • Büyük Ahlak Doktrinleri (F. Gregoire-1971)
  • Vadideki Zambak (Balzac-1985)
  • Nekrassov (Sartre-1971)
  • Gönül ki Yetişmekte (Flaubert- 1971)
  • Goriot Baba (Balzac- 1974)
  • Meyhane (E. Zola- 1974)
  • Çin Uyanınca (A. Peyrefitte- 1975)
  • Venezuella Makiliklerinde Douglas Bravo Konuşuyor ( 1976)
  • Mutluluk Getiren Seks (1976)
  • Emeğin ve Emekçinin Tarihi (P. Brizon- 1977)
  • Faşizmin Analizi (Macciocchi-1977)
  • Kırmızı Balon (Lamorisse- 1980)
  • Yarını Bilen Adam Nostradamus (Fontbrune- 1982)
  • Bir Tanem (Marceau- 1991)
  • Sosyoloji Tarihi (Bouthoul- 1995)

Ece Ayhan

Şiiri “imgeler sanatı“ olarak kullanmıştır. Alışılmamış bağdaştırmalara yer vermiş, şiir dilini okuyucuyu şaşırtma ve sarsma üzerine kurmuştur. Sürrealizmden önemli ölçüde yararlanmıştır. Topluluğun “İkinci Yeni“ olarak adlandırılmasına karşı çıkmış bunun yerine “Sivil Şiir“ ifadesinin daha uygun olacağını savunmuştur.

Eserleri

  • Kınar Hanımın Denizleri (1959)
  • Bakışsız Bir Kedi Kara (1965)
  • Ortodokslular (1968)
  • Devlet ve Tabiat ya da Orta İkiden Ayrılan Çocuklar İçin Şiirler (1973)
  • Yort Savul (Toplu Şiirler, 1977)
  • Zambaklı Padişah (1981)
  • Çok Eski Adıyladır (1982)
  • Çanakkaleli Melahat’a İki El Mektup ya da Özel Bir Fuhuş Tarihi (1991)
  • Sivil Şiirler (1993)
  • Bütün Yort Savullar (1993
  • Bütün şiirleri), Son Şiirler (1993)

Sezai Karakoç

İkinci Yeni’ye özgü dili ve biçim ögelerini kullanarak mistik, metafizik ve İslami kavramlarla örülü soyut bir şiir dünyası geliştirmiştir. İslami düşünceyi modern şiirdeki gerçeküstülüklerle kaynaştıran, evliya ve enbiya kıssalarından yararlanan, çarpıcı benzetme ve imgelerle örülü bir şiir oluşturmuştur. Eserlerinde argo, çirkin kelime, müstehcen ifadeler görülmez. Konuşma dilini bazen ustaca kullandığı görülür. Mecazlar çok ve güzeldir. Şiirin özüne ve biçimine önem verir. Eserlerinde daima Türk halkının inançları doğrultusunda, milli değerlere bağlı kalınmıştır.

ŞİİR:

  • Körfez (1959)
  • Şahdamar (1962)
  • Hızırla Kırk Saat (1967)
  • Sesler (1968)
  • Taha’nın Kitabı (1968)
  • Kıyamet Aşısı (1968)
  • Gül Muştusu (1969)
  • Zamana Adanmış Sözler (1970)
  • Şiirler (1975)
  • Ayinler (1977)
  • Leyla ile Mecnun (1981)
  • Ateş Dansı (1987)
  • Alınyazısı Saati (1989)

DENEME-İNCELEME:

  • Yunus Emre (1965)
  • Yazılar (1967)
  • İslamın Dirilişi (1967)
  • İslam Toplumunun Ekonomik Strüktürü (1967)
  • Mehmet Akif (1968)
  • Mağara ve Işık (1969)
  • Edebiyat Yazıları 1 (1982)
  • Edebiyat Yazıları 2 (1986)

ÖDÜLLERİ

  • 1968 Milli Türk Talebe Birliği Milli Hizmet Madalyası
  • 1970 Sürgündeki Macar Yazarları Gümüş Madalya Ödülü
  • 1982 Türkiye Yazarlar Birliği Hikâye Ödülü
  • 1988 Türkiye Yazarlar Birliği Üstün Hizmet Ödülü
  • 1991 Dünya Sanat ve Kültür Akademisi Ödülü

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir