"Enter"a basıp içeriğe geçin

Fiilimsiler ( Eylemsiler ) Konu Anlatımı

Fiillere getirilen birtakım eklerle oluşturulan ve fiillerin cümle içerisinde isim, sıfat, zarf görevini üstlenmesini sağlayan sözcüklere fiilimsi denir. Fiilimsiler fiilden türerler ancak fiilin özelliklerini göstermezler. Fiil çekim eklerinden sadece olumsuzluk eklerini (-ma, -me, -mazi -mez) alabilirler. Anlam olarak eylemin özelliklerini taşısa da kip olarak eylemlerin anlamını taşımazlar.

Fiilimsiler fiillere getirilen fiilimsi ekleriyle oluşturulur. Bu ekler “fiilden isim yapma” ekleri olarak da bilinir. Bu ekler, fiilleri isim yaparak onları cümle içinde isim, sıfat ve zarf yapar. Dolayısıyla fiilimsiler türemiş kelime olarak kabul edilir.

Fiilimsilerin özelliğini maddeler halinde özetleyecek olursak:

  • Fiillerden üretilirler.
  • Fiil çekim eklerinden sadece olumsuzluk eklerini alırlar. Şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamazlar.
  • Fiilimsiler tek başlarına tam bir yargı bildiremezler, yan cümlecikte yüklem olabilirler.
  • Fiilimsi ekleri ” fiilden isim yapma ekleri olarak bilinir.
  • Fiilimsiler türemiş kelimelerdir.
  • Eylemsi ekleri, fiilleri isim yaparak onları cümle içinde isim, sıfat ve zarf yapar.
  • Fiilimsiler, isim fiil (mastar), sıfat fiil (ortaç) ve zarf fiil (bağ fiil) olmak üzere üçe ayrılır.

Fiilimsileri ayrı ayrı çalışmak isterseniz aşağıdaki linklere tıklayarak ilgili konuya ulaşabilirsiniz.

İsim Fiil (Mastar) Konu Anlatımı

Fiilimsiler konusunda işleyeceğimiz ilk konu isim fiil konusudur. Peki isim fiil nedir? İsim fiil cümleleri nelerdir? Ad eylem grubu nedir? Gibi soruların cevaplarını bu yazımızda bulabileceksiniz.

İsim fiil, fiillere “-ma / -me, -mak / -mek, -ış / -iş / -uş / -üş” eklerinin getirilmesiyle oluşur. Akılda daha kalıcı olabilmesi için bu ekleri ma(y)ışmak şeklinde kodlayabiliriz. Bu ekler eylemlere getirilerek onları isim yapar. Yani isim fiiller, fiillerin isim gibi kullanılan biçimleridir.

Bu yazımız sayesinde isim fiiller konusunda tüm detaylara ulaşıp bilgi sahibi olabileceksiniz.

ÖRNEKLER

Öğrendiklerimizin çoğunu görme yolu ile yaparız.

Artık köye gidiş gelişimiz yok.

Bu köyden ayrılmak bana çok zor gelmişti.

Şiir okuyuşuna herkes hayran kaldı.

Yoldaki çukurların kapatılmayışı trafiği felç etti.

Her sabah parkta biraz yürümeye karar verdim.

Babamın ömrü hep bu tarlada çalışmakla geçti.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış kelimeler isim fiildir. Bu kelimeler bir isim yapısına bağlı değil, bir fiilin yapısına bağlıdır.

fiilimsiler konu anlatımı

İsim Fiil Özellikleri

  • İsim fiiller,iyelik ekleri, hal ekleri gibi isim çekim eklerini alabilirler.
  • Geçen yıl yarışmanın birincisi bizdik.
  • Bu çocuğun yürüyüşünde bile hayır yok.

Yukarıdaki ilk cümlede “yarışmanın” kelimesi isim fiil olup ilgi eki olan “-nın” ekini almıştır.

İkinci cümlede ise “yürüyüşünde” sözcüğü 3.teklik şahış iyelik eki -ü, ve bulunma hali eki olan -de ekini almıştır.

  • DİKKAT: Bazı sözcükler ad eylem ( mastar ) eki almış olmasına rağmen zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelmiştir. Bu sözcükler artık fiilimsi olarak kabul edilmemektedir.

ÖRNEKLER

Kötü hava şartları sebebiyle tüm yurtiçi uçuşlar iptal edilmiş.

Akşam yemeğinde harika bir dolma yedik.

Dokuma tezgahları günümüzde hala önemini koruyor.

Elindeki çakmak ile oynaması annesini tedirgin etti.

Yukarıdaki koyu renkle yazılmış sözcükler isim fiil eki almasına rağmen ekler ad eylem özelliğini kaybetmiştir. Bu kelimeler bir nesne veya kavramın ismi olmuştur.

DİKKAT: İsim fiillerin ekleri olumsuzluk ekleriyle karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk ekleri bir fiile o işin yapılmayacağı anlamını verir.

Ahmet’e akşamleyin dışarı çıkma demiştim.

Annem, evin duvarlarına yazı yazma, dedi.

Yukarıdaki cümlelerde, sözcüklere gelen “-ma” eki olumsuzluk eki olarak kullanılmıştır ve eylemin yapılmayacağını belirtir.

Zarf Fiil ( Bağ fiil ) Konu Anlatımı

Sınavlarda dil bilgisi sorularında en fazla sorulan konulardan biri de zarf fiil konusudur. Fiilimsilerin bir diğer kolu olan zarf fiiller, diğer tüm fiilimseler gibi fiil kök veya gövdelerine getirilen bazı eklerle meydana oluşturulan kelimelerdir.

Bu yazımızdan zarf fiil ekleri nelerdir? Zarf fiillerin özellikleri nelerdir? Gibi soruların cevaplarını bulacak ve örneklerle bu konuyu kısa sürede kavrayabileceksiniz.

Zarf fiil ekleri şunlardır:

  • -ken,
  •  -alı (-eli), 
  • -madan (-meden),
  •  -ince (-ınca / -unca / -ünce), 
  • -ip (-ıp / -up / -üp), 
  • -arak (-erek), 
  • -dıkça (-dikçe / -dukça / -dükçe / -tıkça /-tikçe / tukça / -tükçe),
  •  -e… -e (-a… -a), 
  • -r… -maz (-r… -mez), 
  • -casına (-cesine), 
  • -meksizin (-maksızın), 
  • -dığında (-diğinde / -duğunda / -düğünde / -tığında / -tiğinde / -tuğunda / -tüğünde)”
  • Bu eklerin öğrenilmesini daha kalıcı hale getirebilmek için şu kodlamayı kullanabilirsiniz.

Kenyalı asiye ince ipi araklamadıkça madene giremez.

Zarf fiiller cümlede zarf olarak kullanılmaktadır. Zarf fiillere, bağ fiil ve ulaş da denmektedir.

Birleşik bir cümlede iki cümleyi bağladıkları için bağlaç; özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil sayılan kelimelerdir.

ÖRNEKLER

  • Dereyi görmeden paçaları sıvama.
  • El, elin eşeğini türkü çağırarak arar.
  • Kol kesilirken parmak acımaz.
  • Çocuklar, konuşa konuşa yanımızdan geçtiler.
  • İçeri girer girmez konuşmaya başladı.
  • O mahalleden ayrılalı tam üç yıl olmuş.
  • Kapıdan girer girmez kavga etmeye başladı.
  • O evi terk edeli uzun yıllar oldu.
  • Konuşarak halledilemeyecek bir problem olduğunu düşünmüyorum.
  • Kardeşim televizyon izlerken kanepede uyuyakalmış.
  • Sizinle tatilden dönünce tekrar görüşelim.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış tüm kelimeler zarf fiildir.

DİKKAT: Bazı kelimeler zarf fiil ekleri almasına rağmen, bağ fiil olmayabilir.

  • Burada kimseyle tartışmadan çalışmalısın.
  • Bu tartışma-dan bir sonuç çıkmayacağı ortada.

Yukarıdaki ilk cümlede “tartışmadan” kelimesindeki -madan eki zarf fiildir. Fakat ikinci cümlede “tartışma” isim gövdesine -dan ayrılma hali eki gelmiştir. Dolayısıyla ikinci cümledeki “tartışmadan” kelimesi bağ fiil değildir.

Sıfat Fiil ( Ortaç ) Konu Anlatımı

Sınavlarda dil bilgisi sorularında en fazla sorulan konulardan biri desıfat fiil konusudur. Fiilimsilerin bir diğer kolu olan sıfat fiiller, diğer tüm fiilimsiler gibi fiil kök veya gövdelerine getirilen bazı eklerle meydana oluşturulan kelimelerdir.

Sıfat fiiller çoğu zaman cümlede sıfat olarak kullanılılır. Sıfat fiillere ortaç fiil de denmektedir.

Varlıkları niteledikleri için sıfat, yan cümlecik kurdukları için de fiil sayılan kelimelerdir.

Bu yazımızdan sıfat fiil ekleri nelerdir? Sıfat fiillerin özellikleri nelerdir? Gibi soruların cevaplarını bulacak ve örneklerle bu konuyu kısa sürede kavrayabileceksiniz.

Sıfat fiil ekleri şunlardır:

-an (-en), 
-ası (-esi), 
-maz (-mez), 
-ar (-er / -ır / -ir / -r)
-dık (-dik / -duk /-dük), 
-acak (-ecek),
 -mış (-miş / -muş / -müş)

Sıfat fiilleri daha kolay kavrayıp anlayabilmek için bu ekleri şu şekilde kodlayabiliriz:

“Anası mezar dikecekmiş.”

sıfat fiil konu anlatımı

Sıfat Fiil Özellikleri ve Örnekleri

  • Kırda açan çiçekleri çok severim.
  • Toplantıda hep tanıdık yüzler vardı.
  • Daha görülecek günlerimiz var çocuğum.
  • Yıkılası gurbet ayırdı bizi.
  • Asker koşar adımla komutanın yanına geldi.
  • Dönülmez akşamın ufkundayım.
  • Mayın tarlasına düşmüş bir deli gibiyim.
  • Sönmeyen bir ateştir Türklük.
  • Yaralanan yolcular hastaneye kaldırıldı.
  • Bu kırılası ellerinle mi vurdun minicik yavruya?
  • Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç.
  • İnanılır bir olay değil yaşadığımız.
  • Akşama kadar aramadık yer bırakmamışlar.
  • Sararmış yapraklar her tarafı kaplamış.
  • Yan daireye taşınan komşumuzla çok iyi anlaştık.
  • Durakta durmayan otobüsün şoförünü şikâyet etti.
  • Burası yaşanası bir doğa parçasıydı.
  • Şiirimle ilgili anlaşılmaz yorumlar yaptılar.
  • Alışverişlerinde hep bilinir markaları tercih ederdi.
  • Eşyalarımızı buradaki tanıdık bir esnaftan aldık.
  • Yeni kaymakam, gitmedik köy bırakmadı.
  • Yapılacak yol, bizim tarlaları ikiye bölüyordu.
  • Günlüğe yazılmayacak şeyler de var elbette.
  • Olgunlaşmış elmalar ağaçlarda bizi bekliyor.
  • Sanatçının hiç yayımlanmamış öyküleri ortaya çıktı.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış tüm kelimeler sıfat fiildir.

  • Sıfat-fiil olmuş sözcükler sıfatlar gibi adlaşmış sıfat olabilir. Yani sıfat fiille oluşturulan sıfat tamlamalarında isim düştüğünde adlaşmış sıfat meydana gelir. Ama bu görevde kullanılsa da fiilimsi olarak kabul edilir.

Kuyrukta bekleyenler şikâyet etmeye başladı.
Öğretmen ödev yapmayanlara kızdı.
Hatıra defterine yazdıklarını sınıfta bize okudu.
Okan’a söylediklerimi sana da söylüyorum.
Bu kitaplardan beğendiklerini alabilirsin.
Ben tavuğun iyi pişmişini severim.
Bende bu kitabın, yazarı tarafından imzalanmışı var.
Tatil boyunca okuyacaklarımı tek tek belirledim.
Programa katılacaklar isimlerini bana yazdırsın.
Bu diyette yenmeyeceklerin bir listesini çıkardım.
Geziden dönenler sınıfa geçsin.
Yaralananlar hastanede tedavi altına alındı.

Yukarıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış kelimeler adlaşmış sıfat özelliği taşıyan sıfat fiillerdir.

  • Bazı kelimeler sıfat-fiil ekleri aldığı halde fiilimsi özellikleri kaybederek isim olur.

İhtiyar adam çocuklarının geleceğini düşünüyordu.
Buzdolabında hiç yiyecek kalmamış.
Kurşunkalemle yazdığı için hep açacak taşırdı.
Buradaki fakir insanlara giyecek yardımı yapılacakmış.
Ünlü yazar, son romanının tanıtımını ilginç bir yolla yapıyor.
Şirketin gelirleri artınca yeni şubeler açmaya karar verdik.
Köyün hemen ilerisinde bir çağlayan vardı.
Benim bineceğim dolmuş buradan kalkıyor.
Bizim yaramaz, yine okulda arkadaşlarıyla kavga etmiş.
Yakacak sıkıntısını bu yıl da çekeceğiz.
 Dolmuş tıklım tıklımdı.
Ağacın kırılmış dallarını kökünden kestik.”

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir