"Enter"a basıp içeriğe geçin

Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı

Ek fiil isim ve isim soylu kelimelerin yüklem görevinde kullanılmasını sağlayan, ayrıca eklendiği çekimli fiilleri, birleşik zamanlı fiil yapan ek biçimindeki yardımcı eylemdir.

Ek fiilin basit çekimli fiilleri bileşik çekimli yapmak ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak” gibi iki görevi bulunmaktadır.

Ek fiiller –idi, -imiş, -ise, -idir ’dir. Ancak sözcüklere bitişik olarak yazıldıklarında ses uyumlarına uyarak değişiklik gösterebilirler.

İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak (İsim Cümlelerinde Ek Fiil)

İsimler ve isim soylu sözcükler (zamir, sıfat, zarf, edat) ek fiil alarak cümlede yargı bildirir duruma gelirler, yüklem olurlar.

NOT: İsim soylu sözcüklerin ek fiil alarak yüklem oldukları cümlelere isim cümleleri denir.

Ek fiil, 4 çekimle çekimlenir:

  1. Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman (idi)
  2. Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman (imiş)
  3. Geniş Zaman (idir)
  4. Şart Kipi (ise)

Ek Fiilin Geniş Zaman Çekimi

Ek fiilin geniş zamanında şahıs ekleri kullanılır. Sadece O ve Onlar şahıs zamirlerinde -dır eki kullanılır. Ancak ek fiilin geniş zamanında “idir” eki genellikle düşer ve kişi ekleri ek fiil eki olarak kullanılır. Bu yüzden ek fiili geniş zaman eklerini  “-im, -sin, idir, -iz, -siniz, -lerdir /-dirler” olarak sayabiliriz.

Ben bir küçük kelebeğim.

Bu cümlede, ad olan “kelebek” sözcüğü, ekeylemin 1. tekil kişi ekini alarak yüklem olmuştur.

Buraya çöp dökmek yasaktır.(yasak idir)
Bu cümlede “yasak” kelimesi isimdir. Bu sözcük ek fiilin geniş zaman eki olan “idir”i alarak yüklem olmuştur.

Bu ek, fiillere getirildiğinde kesinlik veya olasılık anlamı katar.

  • İstanbul bugün bir başka güzel(dir). (olasılık)
  • Taylan şimdi evde uyuyor(dur). (olasılık)
  • Bu durumda işe gitmeyecek(tir). (kesinlik)

Ek Fiil Geniş Zaman Olumsuzu

Ek fiilin geniş zaman olumsuzu “değil” ve “yok” kelimesiyle yapılır.

  • Biz artık buralarda değiliz.
  • Benim babam artık bu okulun müdürü değil.
  • Cebimde beş lira var.  → Cebimde beş lira yok

Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı

Bahsedilen duruma tanık olma anlamı taşır. İsimlere “idi” getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre “-dı / -di / -du / -dü / -tı / -ti / -tu / -tü” şeklinde kullanılabilir.

Üniversitede çalışkan bir öğrenciydim.(öğrenci idim)

Bu cümlede “öğrenci” kelimesi isim soylu bir kelimedir, fiil değildir. Bu sözcük ek fiilin bilinen geçmiş zaman eki olan “idi”yi alarak yüklem olmuştur.

Onun kardeşi bu hastanede doktordu. (doktor idi)

Bu cümlede, ad olan “doktor” sözcüğü ekeylem sayesinde “-di’li geçmiş zaman kipi” ekini alarak yüklem olmuştur.

Ek Fiil Öğrenilen Geçmiş Zaman Çekimi

Geçmişte kalmış bir durumu ve hali anlatır. İsimlere -imiş getirilerek yapılır.

Eskiden de çok güzelmişsiniz.(güzel imişsiniz)

Bu cümlede “güzel” kelimesi isimdir. Bu sözcük ek fiilin duyulan geçmiş zaman eki olan “imiş”i alarak yüklem olmuştur.

Sabah sabah kapıyı çalan komşuymuş. (komşu imiş)

Bu cümlede, ad olan “komşu” sözcüğü ekeylem sayesinde “-miş’li geçmiş zaman kipi” ekini alarak yüklem olmuştur.

Ek Fiil Şart Çekimi

Ek fiilin şart kipi, ek fiilin diğer kiplerinden farklı olarak eklendiği isim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmaz, cümleye şart (koşul) anlamı katar. İsimlere “ise” getirilerek yapılır, getirildiği sözcüğe göre “-sa / -se” şeklinde kullanılabilir.

  • Hava güzelse şehirde biraz gezebiliriz.
  • Hava yağmurluysa şemsiyemizi yanımıza alalım.
  • Gelen simitçiyse birkaç simit alalım. (simitçi ise)

DİKKAT: Ek fiilin şart eki, ayrı bir sözcük gibi de yazılabilir.

Hava soğuk ise dışarıda çok durma.

Ek fiilin şart eki olan “ise”, bağlaç olan “ise” ile karıştırılmamalıdır. Ek fiil olan “ise” cümleye koşul (şart) anlamı katar ve olumsuzu yapılabilir; bağlaç olan “ise” cümleye şart anlamı değil karşılaştırma anlamı katar ve olumsuzu yapılamaz.

Kitabımı getirmişim, defterim ise evde kalmış.
(Kitabımı getirmişim, defterim değil ise evde kalmış.)

Bu cümlede “ise”, cümleye karşılaştırma anlamı katmıştır ve olumsuzu yapılamaz. Bu yüzden bağlaçtır.

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir