"Enter"a basıp içeriğe geçin

Edebi Akımlar

Edebi akımlar, farklı sanatçıların belirledikleri ilke ve amaçlar doğrultusunda yazdıkları eserlerle ortaya koydukları sanat anlayışlarına denir.

“Edebî akım terimi, tarihi süreç içerisinde; “meslek-i edebi”, “edebi meslek”, “edebiyat okulu”, “yazın okulu”, “edebi mektep”, “edebiyat akımı”, “edebî cereyan” gibi bazı isimlerle de anılmıştır.

Edebiyat akımları oluşurken, toplumsal değişmeler, teknolojik gelişmeler ve bireysel farklılaşmalar gibi faktörler etkili olmuştur.

Edebi akımlar genelde birbirlerine tepki olarak ortaya konmuşlardır ve bu akımların temsilcileri akımın kurallarını kendileri belirlemişlerdir.

Edebi akımlar nelerdir sorusunu cevaplamadan önce bu akımların oluşmasında etkili olan iki faktörü kısaca açıklayalım.

Hümanizm Düşüncesi: Edebi akımların oluşmasında etkisi oldukça büyüktür. Hümanizmde insana değer ilk plandadır. İnsanı sevme yüceltme düşüncesi vardır. Hümanizme göre doğayı Tanrı yaratmıştır. En önemli temsilcisi Dante’dir.

Rönesansçılar: Rönesansçılar hem hümanizmin ilkelerini benimsemiş, hem de bilim ve akılcılığı ön planda tutmuşlardır. En önemli özellikleri “özgürlükçü” olmalarıdır.

Gelelim şimdi edebi akımlar konusunu detaylıca anlatmaya. Avrupa’da etkisini göstermiş edebi akımlar şunlardır:

  • KLASİSİZM (KURALCILIK – AKILCILIK)
  • ROMANTİZM (DUYGUCULUK)
  • REALİZM (GERÇEKÇİLİK)
  • NATÜRALİZM (TABİATÇILIK – AŞIRI GERÇEKÇİLİK)
  • SEMBOLİZM (SİMGECİLİK)
  • PARNASİZM (ŞİİRDE GERÇEKÇİLİK)
  • EMPRESYONİZM (İZLENİMCİLİK)
  • SÜRREALİZM (GERÇEKÜSTÜCÜLÜK)
  • DADAİZM (KURALSIZLIK)
  • MODERNİZM
  • EGZİSTANSİYALİZM (VAROLUŞÇULUK)
  • KÜBİZM (ŞEKİLCİLİK)
  • FÜTÜRİZM (GELECEKÇİLİK)
  • EKSPRESYONİZM (DIŞAVURUMCULUK)
  • POSTMODERNİZM

Klasizm

  • Klasizm 17. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkmıştır
  • Sanat için sanat görüşü hakimdir.
  • Eserlerde dil açık, yalın ve kusursuz işlenmiştir.
  • Edebiyatın ve dilin kurallarını belirlemek üzere Fransız Akademisi kurulmuştur.
  • Eserlerdeki kahramanlar seçkin kişilerdir. Sıradan insanlar eserlerde konu edilmez.
  • Klasizm etkisindeki tiyatroda üç birlik kuralı korunur. Yani olay zaman ve mekan bütünlüğü vardır.
  • Sanatçı eserlerinde kendini gizler.

Bu akımın Avrupa’daki en önemli temsilcileri: Moliere, Corneille, Racine, La Fontaine, La Bruyere, Daniel Defoe, Boileau, Malherbe, Madam De La Fayette, Fenelon, Bousset

Türk Edebiyatında Klasizm

Klasizm Türk edebiyatında da etkisini fazla göstermemiştir. Bunun nedeni, edebiyatımızın batıya yöneldiği yıllarda klasizm etkisini yitirmeye başlamıştır.

Edebiyatımızda Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon’dan çevirdiği Telemak eseri, klasizmin özelliklerini taşır. Ayrıca edebiyatımızın ilk tyatro eseri olan Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” eseri de şekil olarak klasizmin özelliklerini taşır.

Abdülhak Hamit’in, Corneille’in tragedyalarına benzer yapıtları da klasizmden izler taşır.

Romantizm

  • 1830’lu yıllarda klasizme tepki olarak Fransa’da doğmuştur.
  • Klasizmin kuralcılığı bırakılarak yerine; hürriyet,demokrasi gibi konular işlenmiştir.
  • Konular da Eski Yunan ve Latin edebiyatından sıyrılarak Hristiyanlık ve günlük konulara yoğunlaşmıştır.
  • Sanat toplum içindir anlayışı benimsenmiştir.
  • Konular işlenirken, iyi, kötü, doğru, yanlış gibi karşıtlıklardan yararlanılmıştır.
  • Olay, zaman ve mekan birliği olan üç birlik kuralından vazgeçilmiştir.

Avrupa’daki temsilcileri: Voltaire, Shakespeare, Lord Byron, Goethe, Schiller, Jean Jacques Rousseau, Chateaubriand, Madame de Stael, Lamartine, Victor Hugo, Aleksandre Dumas Pere, Alfred de Musset, Alfred de Vigny, Aleksandre Puşkin.

Türk Edebiyatında Romantizm

Romantizm Türk edebiyatında etkili olan edebi akımlardan biridir. Tanzimat Edebiyatında verilen eserlerin çoğu romantizm etkisindedir.

Ahmet Mithat ilk romanlarıyla, Namık Kemal hikaye ve romanlarıyla, Abdülhak Hamit Tarhan tiyatrolarıyla, Recaizade Mahmut Ekrem de şiirleriyle bu akımın etkisindedir.

edebi akımlar özellikleri

Realizm

  • 19 yy. ın ikinci yarısında romantizme tepki olarak doğmuştur.
  • Realizmde konular gerçek hayattan alınır. Eserlerdeki olaylar ve kişiler tamamen gerçek hayattan alınmıştır.
  • Duygular ve düşünceler konuya dahil edilmeden sadece olay anlatılır.
  • Daha çok roman ve hikayede uygulanmıştır.
  • Sanatçılar, kendi duygu ve düşüncelerini ortaya koymazlar. Bir anlamda taraf tutmazlar.
  • Realizmin şiirdeki karşılığı “Parnasizm” olmuştur.

Dünya Edebiyatındaki temsilcileri: Temsilcileri: Gustave Flaubert, Stendhal, Honore de Balzac, Daniel Defoe, Charles Dickens, Hemingway, Turgenyev, Çehov, Gorki, Gogol, Tolstoy, Dostoyevski.

Türk Edebiyatında Realizm

Türk edebiyatında realizmin etkileri Tanzimatın ikinci döneminde görülmeye başlar. Recaizade Mahmut Ekrem’in “Araba Sevdası” ve Samipaşazade Sezai’nin “Sergüzeşt” romanları, realizm etkisindeki ilk romanlar olarak sayılabilir.

Servet-i Fünun döneminde Halit Ziya ve Mehmet Rauf realizmden etkilenerek eserler vermişlerdir.

Realizmin edebiyatımızdaki en önemli temsilcisi Halit Ziya Uşaklıgil’dir.

Realizm edebiyatımızın her döneminde bir şekilde etkisini sürdürmüştür. Sabahattin Ali, Halikarnas Balıkçısı, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Yaşar Kemal, Fakir Baykurt gibi sanatçılar realizmin bazı özelliklerini eserlerinde göstermişlerdir.

Recaizade Mahmut Ekrem (roman ve öyküde), Samipaşazade Sezai, Mehmet Akif Ersoy, Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Ömer Seyfettin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Refik Halit Karay, Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar gibi isimler realizm etkisinde eserler vermişlerdir.

Natüralizm

  • 19. yy. ın ortalarında ortaya çıkmıştır.
  • Doğaya ve doğa bilimlerine aşırı derecede bağlılık vardır.
  • Natüralizme göre toplum büyük bir laboratuvar, insanlar bir deney konusu, sanatçı da bilgin olarak görülmüştür.
  • Eserlerdeki kahramanın tüm özellikleri en ince detayına kadar verilmiştir.
  • Dil oldukça basit tutularak herkesin eserleri okuyup anlaması istenmiştir.
  • Natüralizm akımında da sanat toplum içindir anlayışı hakimdir.

Natüralizmin Avrupa’daki temsilcileri: Emile Zola, Guy De Maupassant, Alphonse Daudet, John Steinbeck, Goncourt Kardeşler.

Türk Edebiyatında Natüralizm

Türk edebiyatındaki natüralizm etkisi ilk olarak Tanzimat Dönemi sanatçısı Ahmet Mithat Efendi’nin “Müşahedat” eserinde görülür.

Edebiyatımızdaki ilk önemli etki ise Nabızade Nazım’da görülür.

Edebiyatımızda natüralizme en yakın eserleri ise Hüseyin Rahmi Gürpınar vermiştir. Fakat Gürpınar eserlerinde sosyal eleştirilerde de bulunduğu için natüralistlerden ayrılmaktadır.

Natüralizmin Türk edebiyatındaki temsilcileri: Beşir Fuat,Hüseyin Rahmi Gürpınar, Nabızade Nazım, Ahmet Mithat

Parnasizm

  • Parnasizm, romantizme tepki olarak doğmuştur. Fakat diğer akımlardan farklı olarak parnasizm bir şiir akımıdır.
  • 1886’da Parnas dergisinin yayınlanmasıyla başlamıştır.
  • Şiirdeki realizm olarak görülmüştür. Realizmin etkilerini şiire taşımıştır.
  • Sanat sanat içindir anlayışı hakimdir.
  • Doğal güzelliğe ve dış görünüme çok fazla önem göstermişlerdir.
  • Şiirdeki kelimeler özenle seçilmiştir.
  • Kelime düzeni ve ahenge önem verilmiştir.
  • Ahenk kafiye ve rediflerle sağlanmıştır.
  • Romantizm ile uzaklaşılan eski Yunan ve Latin edebiyatına tekrar dönüş vardır.

Parnasizmin temsilcileri: Theophille Gautier, Theodore Banville, Francois Coppee, Jose Maria de Heredia, Leconte de Liste, Sully Prudhomme.

Türk Edebiyatında Parnasizm

Parnasizmin Türk edebiyatına girişi Servet-i Fünun ile gerçekleşir. İlk etkiler Cenap Şehabettin’de görülse de asıl etki Tevfik Fikret’te görülür.

Parnasizmin bazı yönleri Yahya Kemal’in Osmanlı Devleti’nin ihtişamlı dönemini anlattığı eserlerde görülmektedir.

Sembolizm

  • Edebi akımlar içerisindeki sembolizm parnasizme tepki olarak doğmuştur.
  • Sembolizmde bilinçaltı çok önemlidir ve şiirin temelini oluşturur.
  • Şiirde ahenk ve musiki oldukça önemlidir.
  • Eserlerde gerçeğin kendisi değil, gerçeğin insanda uyandırdığı izlenimler okuyucuya verilir.
  • Sezgiler de semboller aracılığıyla verilmiştir.
  • Buna bağlı olarak da dil sade değil, oldukça ağırdır.

Sembolizmin temsilcileri: Baudelaire, Mallarme, Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Paul Valery, Edgar Allan Poe

Türk Edebiyatında Sembolizm

Edebiyatımızdaki ilk örnekler Cenap Şehabettin’in eserlerinde görülse de en başarılı örnekleri Ahmet Haşim vermiştir.

Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Muhip Dıranas, Necip Fazıl Kısakürek gibi şairlerin eserlerinde sembolizmin etkileri açıkça görülür.

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir