"Enter"a basıp içeriğe geçin

Divan Edebiyatı Şairleri

AYT Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde sorulan önemli konulardan bir diğeri Divan Edebiyatı Şairleri konusudur. Divan Edebiyatının başladığı 13. yy.dan 19. yy.a kadar birçok Divan edebiyatı şairi yetişmiş ve eserler bırakmıştır.

Divan Edebiyatı, Türk Edebiyatı içerisinde oldukça önemli bir yer kaplamaktadır. Kaynağını Arap ve Fars Edebiyatından alsa da yetiştirdiğimiz yetkin şairler sayesinde kendine özgü bir yapı kazanmıştır. Hatta kaynağını aldığı Arap ve Fars Edebiyatının da önüne geçmiştir.

Edebiyatımızdaki bu bölüm Hoca Dehhani ile başlayıp Şeyh Galip ile sona ermiştir. Bu iki isim arasında birçok ünlü ve değerli Divan Edebiyatı şairleri yetişmiş ve edebiyatımıza çok önemli eserler kazandırmışlardır. Biz de bu yazımızda Divan Edebiyatı şairleri ve eserleri konusunu detaylıca işleyeceğiz.

13. YY Divan Edebiyatı Şairleri

13. yy, edebiyatımızda Divan Edebiyatının başladığı yüzyıldır. Divan Edebiyatının ilk şairi Hoca Dehhani, Mevlana, Sultan Veled, Ahmed Fakih ve Şeyyad Hamza bu yy. ın şairleridir.

Hoca Dehhani

Hoca Dehhani’nin hayatı hakkında çok fazla bir bilgi yoktur. Divan Edebiyatının ilk şairi olarak kabul edilir. Tasavvufun edebiyatta etkili olduğu bu dönemde ilk kez din dışı (la-dini) şiirler yazmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yaşamış ve Horasan Türklerindendir.

Hoca Dehhani şiirlerinde aşk, arzu, heves gibi konuları işlemiştir. Mazmunları da şiir de kullanan ilk şairdir. Gazel, kaside ve mesnevi türlerinde eserler vermiştir. Fakat bu eserlerin çoğu günümüze ulaşamamıştır.

Bir divanı olmamakla birlikte, Alaaddin Keykubat’ın isteği üzerine yazdığı 20 bin beyitlik bir Farsça Şehnamesi vardır.

Mevlana Celaleddin-i Rumi

Mevlana 13. yy tasavvuf edebiyatı şairlerindendir. Horasan’ın Belh şehrinde doğmuştur. Yunus Emre ile birlikte Anadolu’nun en önemli mutasavvıf şairlerinden kabul edilir. İyi bir medrese eğitimi alan Mevlana şiirlerini Farsça olarak yazmış ve her zaman aruz veznini kullanmıştır.

En önemli eseri Mesnevidir. 26 bin beyitten oluşan bu büyük eser tasavvuf, din ve ahlak konularını işler. Farsça yazılan bu eser 6 ciltten oluşur. Bu eseri diğerlerinden ayıran en önemli özelliği; hikayeler arası geçisin çok akıcı olması ve hikaye içinde hikaye anlatmasıdır.

Mevlana’nın diğer eserleri; Divan-ı Kebir, Fihi Ma-fih, Mecalis-Seb’a ve Mektubat’tır.

Sultan Veled

Sultan Veled Mevlana’nın oğlu ve Mevlevilik tarikatının kurucusudur. Eserleri didaktik özellikler taşır ve Türkçe gazel yazan ilk divan şairidir.

En önemli eserleri şunlardır:

  • Divan
  • İbtida-name
  • Rebab-name
  • İntiha-name
  • Ma’arif

Ahmed Fakih

Sanatçının hayatı hakkında kesin bilgiler yoktur. Hoca Ahmet Fakih veya Sultan Hoca Fakih olarak da bilinir. Fıkıh ilimini iyi bildiği için Fakih adını almıştır. En önemli eseri Çarhname’dir. Çarhname 100 beyitten oluşan bir kasidedir. Günümüze 83 beyti ulaşmıştır. Fuat Köprülü kalan 17 beytin kayıp olduğunu bildirmiştir.

Şeyyad Hamza

Yazdığı dini-tasavvufi şiirlerle Ahmet Fakih’in izinden gitmiştir. Şiirlerinde aruz ve hece veznini kullanmıştır. Mesnevi, kaside ve gazel türlerinde eserler vermiştir.

Yusuf u Züleyha mesnevisi en önemli eseridir. 1529 beyitten oluşur ve Haz Yusuf ile Züleyha kıssasını anlatır.

14. YY. Divan Edebiyatı Şairleri

14 yy. Divan Edebiyatı, 13 yy. a göre daha fazla sanatçı yetiştirmiştir. Din dışı konular bu yy. da daha fazla işlenmeye başlamıştır. Siyasi ve sosyal yaşantı bu dönemin zengin eserler vermesini sağlamıştır. Ayrıca Arapça ve Farsça kelimeler bu yüzyılda dilimize daha fazla girmeye başlamıştır. Bu yüzyılın en önemli şairi Ahmedi’dir.

Ahmedi

Edebiyatımızda ilk “Divan” ı olan şairimizdir. Eserlerinde sade bir dil kullanan Ahmedi’nin eserlerinde Oğuz Türkçesinin etkileri görülür. Asıl Adı İbrahim’dir. Türk şiirinde mili söyleyiş geleneğinin temelini atan şair olarak kabul edilir.

En önemli eserleri; Cemşid-ü Hurşid, İskendername, Tervihü’l Ervah ve Divan’ıdır.

Aşık Paşa

Aşık paşa 14. yy divan şairlerinden olup mutasavvıf bir şairdir. Asıl adı Ali olup Kırşehirlidir. Aruz vezninin yanında hece veznini de kullanmıştır. Selçuklu sarayında kullanılan Farsça yerine Türkçeyi savunmuştur.

En önemli eserleri: Garipname, Fakrname, Hikaye, Vasf-ı Hal’dir.

Kadı Burhaneddin

Anadolu’da ufak bir Devlet Olan Kadı Burhaneddin Devleti’nin hükümdarıdır. Tuyuğ nazım şeklini Türk edebiyatına kazandıran şairdir. Ayrıca rubaileri de vardır. Aşk, tasavvuf, kahramanlık gibi konuları şiirlerinde işlemiştir. Gazel, tuyuğ ve rubailerinden oluşan bir divanı vardır.

Nesimi

Divan edebiyatında Azeri sahası şairlerindendir. Şiirlerinde sade bir dil kullanmıştır. Türk edebiyatının en lirik, en coşkulu şairi olarak kabul edilir. Hurufilik tarikatına mensuptur.

Divan edebiyatı şairleri arasındaki en acı ölüm Nesimi’ye aittir. Derisi yüzülerek öldürülmüştür.

Türkçe ve Farsça olmak üzere iki divanı bulunmaktadır.

Gülşehri

Şiirlerinde tasavvufu konu edinen Gülşehri Kırşehirlidir. Kırşehirli olduğu için bu ismi almıştır.

Dili, nazım tekniğini, aruz veznini en iyi uygulayan şairlerdendir. Şiirlerinde sade bir dil kullanmıştır.

En önemli eserleri, Mantıku’t Tayr ve Feleknamedir.

Mantıku’t Tayr, Feridüddin Attar’ın aynı isimli eser esas alınarak yazılmış alegorik bir eserdir. Eser “kuş dili” anlamına gelir ve mesnevi tarzında yazılmıştır. Yazılma amacı Türkçeyle, Farsçadan daha güzel eserlerin yazılabileceğini göstermektir. Eserde Kaf Dağı’na ulaşmak isteyen kuşların, Hz. Süleyman’ın kuşu olan Hüd Hüd önderliğindeki yolculukları anlatılır.

Hoca Mesud

Hayatı hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. En önemli eserleri, Süheyl-ü Nevbahar ve Ferhengnâme-i Sadî’dir.

15. yy divan edebiyatı şairleri

15. YY. Divan Edebiyatı Şairleri

Bu yy. da Anadolu’da Türk birliği kurulmuştur. Bunun etkilerine bağlı olarak, hükümdarlar bilime,sanata ve şiire önem göstermişlerdir. Divan Edebiyatı da 15. yy. da daha da fazla gelişme göstermiştir. Bu dönemin en büyük şairi Şeyhi’dir. Diğer önemli şairler ise Ahmet Paşa, Necati’dir. Anadolu dışındaki Türk edebiyatının yani Çağatay Edebiyatının en önemli sanatçısı Ali Şir Nevayi de bu dönemde yaşamış ve eserler vermiştir.

Şeyhi

15. yy. Divan Edebiyatı şairleri arasında en güçlü olanıdır. Tasavvuftan etkilenen Şeyhi Harname adlı 126 beyitlik bir mesnevisiyle tanınmıştır. Bu mesnevi, bir fabl özelliği taşıyan toplumsal bir hiciv örneğidir.

Şeyhi’nin bazı kaynaklara göre ismi Yusuf veya Sinan’dır. Hekimlikle de ilgilendiği için Hekim Sinan adını da kullanmıştır.

En önemli eserleri, Harname, Hüsrev-ü Şirin ( Farsçadan çeviri) ve divanıdır.

Hüsrev-ü Şirin mesnevisinin orjinali İran Edebiyatı şairi Nizami’ye aittir.

Ahmet Paşa

15. yüzyıl Divan Edebiyatı şairidir.Bu yüzyılın Şeyhi’den sonraki en güçlü isimlerindendir. İlk klasik şair olma ünvanına sahiptir. Fatih Sultan Mehmet’in hocasıdır.Eserleriyle 16. yüzyıl şairleri üzerinde etkili olmuştur. “Kerem Kasidesi”yle oldukça sevilmiştir.

Kendi döneminde Sultan-ı Şuara-yı Rum olarak tanınmıştır. Divan Edebiyatındaki nazireciliğin öncüsü olmuştur. Kendinden önce gelen şairlerin şiirlerine nazireler yazmıştır. Baki, Lami, Zati gibi önemli şairleri etkilemiştir.

Bir divanı vardır.

Necati Bey

Necati Bey denilince akla “mahallileşme” akımı gelir. Bu akımın ilk öncülerinden sayılır. Şiirlerinde atasözlerine ve deyişlere büyük yer vermiştir. Türkçenin şiir dili olmasında büyük katkılar sağlamıştır.

Devlet büyüklerine yazdığı kasidelerle ün kazanmıştır. Şehzade Mahmut’un yanında nişancı olarak görev aldığı için “Bey” ünvanı almıştır.

Bir divanı vardır.

Süleyman Çelebi

En önemli eseri Vesiletü’n Necat’tır (Kurtuluş Vesilesi). Mesnevi tarzında yazılan bu eser günümüzde hala “Mevlit” olarak okunmaktadır. Haz Muhamed’in doğumu anlatılmaktadır.

Ali Şir Nevai

Anadolu’nun dışındaki edebiyatın 15. yy. daki en önemli temsilcisidir. Nevai sadece bir şair değil, aynı zamanda bir devlet ve fikir adamıdır. Edebiyatımızda hamse sahibi olan nadir şairlerdendir. Hamse; beş mesnevinin bir araya getirilmesi ile oluşan eserdir.

Nevai’nin dört adet de divanı bulunmaktadır.

En önemli eserleri:

  • Divan (dört tane)
  • Muhakemet-ül Lugateyn (Türkçenin Farsçadan üstün olduğu savunulur.)
  • Mecalisü’n Nefais (ilk tezkire)
  • Mizan’ül Evzan (Aruz vezniyle ilgili teorik bir eser)

16. YY. Divan Edebiyatı Şairleri

16 yy, Divan edebiyatının ve Türk Edebiyatının en parlak olduğu dönemdir. Bu yüzyılda Divan Edebiyatı şairleri oldukça yetkin eserler vermiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun sosyal ve siyasi hayattaki başarısı edebiyatımıza da yansımıştır.

Bu yy. da Divan Ebiyatı şiiri, taklit döneminden çıkıp kendi özel eserlerini vermeye başlamıştır.Anadolu dışında Fuzûlî, Anadolu’da ise Bâkî bu yüzyılın en önemli temsilcileridir. Ayrıca bu dönemde Zatî, Bağdatlı Ruhî, Hayalî gibi önemli şairler yetişmiştir.

16. yüzyıl divan şairidir. Bağdat’ta yaşayan şair Azeri sahası Türk edebiyatının temsilcisidir. Kerbela’da bir salgın hastalık sonucunda ölmüştür. Fuzuli şiirlerinde üç dili de kullanmıştır: Azeri Türkçesi, Arapça ve Farsça. Platonik aşkı anlattığı lirik şiirleriyle Divan edebiyatının en büyük gazel ustalarındandır.

Tasavvufun etkisiyle, beşeri aşkı ilahı aşka ulaşmak için bir basamak olarak görmüş ve şiir­lerini acı çekmenin insanı olgunlaştıracağı düşüncesiyle yazmıştır. Sevgiliye kavuşmak istemeyen, ayrılığın getirdiği acıdan hoşlanan bir şairdir. Bu düşüncesini “Aşk derdiyle hoşem el çek ilacumdan tabip / Kılma derman kim helakim zehri dermanundadır.” beytiyle anlatmıştır.

Bilimsiz şiiri temelsiz duvara benzeten şairin şiirlerinde dini-tasavvufi birikimi kadar tıp, kimya, matematik gibi bilimlerdeki birikimi de dikkat çeker.Güzel bir naat örneği olan “Su Kasidesi”yle oldukça ünlü bir kasidedir.

Leyla ile Mecnun mesnevisinde Mecnun’un beşeri aşktan ilahı aşka yükselişini anlatır.Divan şairlerini de halk şairlerini de etkilemiştir.

Türkçe, Arapça ve Farsça divanı olan tek şair olma ünvanı da Fuzuli’ye aittir.

Fuzuli’nin günümüze ulaşan birçok eseri bulunmaktadır:

  • Divan (Türkçe, Arapça ve Farsça)
  • Leyla ile Mecnun (mesnevi)
  • Şikâyetname (Süslü nesir örneğidir. Kanuni’nin ölümünden sonra kendisine verilmeyen maaşı vesilesiyle rüşvetçiliği, sosyal aksaklıkları konu edinen bir mektuptur.)
  • Hadikatü’s Süeda (Kerbela olayını anlatır)
  • Hadis-i Erbain Tercümesi (Kırk Hadis)
  • Risale·i Sıhhat ü Maraz (Sağlıkla ilgili)
  • Beng ü Bade
  • Enisü’l Kalb
  • Rind ü Zahit
  • Sakiname

Baki

Baki, 16. yüzyıl divan şairlerindendir. Sultanü’ş Şuara (Şairler Sultanı) olarak tanınır. Divan şiiri Osmanlı sahasında en olgun seviyesine Baki ile yükselmiştir.

Baki gazel konusunda gerçekten üstad bir isimdir.Din adamı olmakla birlikte, tasavvuftan etkilenmemiş, din dışı konuları ele almış ve somut aşkı anlatmış bir şa­irdir.

Mahallileşme akımının etkisiyle sade İstanbul Türkçesiyle şiirler yazmış bir öncü isimdir. Fuzulinin aksine acıları anlatan bir şair değil, rindane (zevk ve eğlenceye düşkün) bir şairdir.

Kanuni Sultan Süleyman tarafından korunmuştur. Kanuni’nin ölümü üzerine terkib-i bend biçiminde yazdığı, en önemli eseri olan Kanuni Mersiyesi’yle şöhret kazanmıştır. Bu mersiye divanında yer almaktadır.

Baki diğer Dİvan Edebiyatı şairlerinin aksine mesnevi yazmamıştır. En önemli eseri Divan’ı olan şairin, Arapçadan çevirdiği eserleri vardır. Şiirleri, özellikle Şeyhülislam Yahya ve Nedim üzerinde etkili olmuştur.

Eserleri:

  • Divan
  • Fezail-i Cihad (Arapçadan tercüme)
  • Fezail-i Mekke (Arapçadan tercüme)
  • Hadis-i Erbain Tercümesi

Zati

16 yy. Divan Edebiyatı şairlerindendir. Gazel kaside türünde oldukça kaliteli eserler vermiştir.

Divan Edebiyatında en fazla şiiri olan şairlerden biri diyebiliriz. Fakat ömrü boyunca geçim sıkıntısı çekmiştir. Hatta para karşılığı şiir yazdığı da çeşitli rivayetlerde söylenmektedir. Öyle ki, öldüğünde bile cenazesi şair arkadaşlarının aralarında topladıkları para ile kaldırılabilmiştir.

En önemli eserleri: Şem ü Pervane, Ahmed ü Mahmud, Ferruhname, Siyer-i Nebi, Fal-i Kur’an, Şehrengiz

Hayali

Hayali, heyecan ve hisse çok değer veren bir şairdir. Tasavvuf ile ilgili şiirleri olsa da şiirlerinin büyük bir çoğunluğunun konusu din dışı konulardır.

Hayali’nin bir divanı vardır.

divan edebiyatı

17. YY Divan Edebiyatı Şairleri

17. yy Türk Edebiyatının kendini bulduğu dönemdir. Her ne kadar Osmanlı Devleti’nde duraklama dönemi başlasa da, edebiyat gelişmeye ve yükselmeye devam eder.

Bu yüzyılda Türk şairler kendini İran şairleri ile denk tutmuş hatta üstün görmüşlerdir. Bu dönemde Nef’i ve Nâbî, Şeyhülislam Yahya, Naili, Neşâti, Nevizade Atâî gibi şairler yetişmiştir.

Nef’i

Nef’i hiciv şairi olarak bilinir. Kasideleri ile de oldukça ünlüdür.Kasideleri daha çok “fahriye” türündedir. Sebk-i Hindi akımının etkisinde şiirler yazmıştır.

Dili oldukça ağır ve süslü olan Nef’i’nin bir dönem hicvetmesi yasaklanmıştır. Fakat o bu yasağı delip Sadrazam Bayram Paşa’yı hicvettiği için boğularak öldürülmüştür.

En önemli eserleri: Siham-ı Kaza ve divanıdır. Türkçe ve Farsça iki divanı vardır.

Nabi

17. yüzyıl divan şairlerindendir. Hikemi (öğretici, düşündürücü, felsefi) şiir tarzının en önemli temsilcisidir. Düşünceye önem veren toplumcu yönü olan bir şairdir.Çağının aksaklıklarını eleştirmiştir. Dili oldukça anlaşılır ve sadedir.

Şiirlerinde anlaşılması güç sözcüklere fazla yer vermez. Şeyhü’ş Şuara (Şairlerin Şeyhi) unvanıyla anılır.

En önemli eserleri:

  • Divan (Türkçe ve Farsça)
  • Hayriye (Oğlu için yazdığı, didaktik bir mesnevi)
  • Hayrabad (mesnevi)
  • Tuhfetü’l Harameyn (Gezi yazıları)
  • Surname

Şeyhulislam Yahya

Gazel nazım şeklinde üstat olarak tanınmış, onun bu alandaki başarısı daha sonra Nedim gibi bir şair tarafından bile kabul ve takdir edilmiştir.

Baki ile Nedim arasında bir köprü görevi görür. Gazellerinde duru bir Türkçe kullanmıştır. Şiirlerinde daha çok mahalli unsurlara yer vermiş, sanat yapma kaygısından uzak olmuştur.

Eserleri; Divan, Sakiname, Nigaristan.

Naili

Gazel tarzına yeni bir söyleyiş, yeni bir tarz, yeni bir hava getirmiştir. Sebk-i Hindi tarzının divan edebiyatındaki ilk temsilcisidir. Bir divanı vardır.

Neşati

Kasidelerinde Nef’î’nin etkisi görülür. Divan edebiyatının Sebk-i Hindî tarzının öncülerindendir.

Eserleri:Dîvân, Hilye, Edirne Şehrengîzi, Şerh-i Müşkilât-ı Urfî

Nevizade Atai

Gazel ve kasidede başarılı olmakla birlikte asıl başarısını ve gücünü mesnevilerinde göstermiştir. Dili oldukça ağır ve külfetli olan şairin gazellerinde Fuzûlî, Nev’î ve Bâkî’nin etkileri görülür. Hamse sahibidir.

18. YY Divan Edebiyatı Şairleri

Divan edebiyatının son büyük sanatçılarının çıktığı dönemdir. Bu yüzyıldan sonra divan edebiyatı, orijinalliğini yitirmiştir. Bu yüzyılda “Mahallileşme akımı” önemli bir edebî hareket haline gelmiştir. Bu akımla yerli ve millî özellikler kazanmaya başlayan edebî eserler halk zevkini ve dilini yansıtır hâle gelmiştir. Ayrıca bu yüzyılda Türklere özgü bir nazım şekli olan şarkı nazım biçimi çok rağbet görmüştür. Nedim ve Şeyh Galip bu yüzyılın ve edebiyatımızın en önemli şairleri arasında yerini almıştır.

Nedim

Şarkı türünün en önemli şairidir. Zevk ve eğlence şairi olarak da bilinir. Lale Devri’nin canlı, eğlenceli yaşamını şiirlerine aktarmıştır. Tasavvufla ilgilenmemiştir. İstanbul Türkçesiyle başarılı gazel, kaside ve şarkılar yazmıştır. Hece vezniyle bir de türküsü vardır.

Şiirlerinde halk dilinde yer alan deyim ve sözcükleri kul­lanmıştır. Lale Devri’nde gerçekleşen Patrona Halil İsyanı sırasında öldürülmüştür.

Bir adet divanı vardır.

Şeyh Galip

Divan edebiyatının son büyük şairi olarak kabul edilir. Şeyh Galipte mahallileşme akımının etkisinde kalmıştır. Aynı zamanda Mevlevi şeyhidir.

Ses ve söz güzelliğine önem vermiş ve kendi bulduğu mecazlarla farklı bir hayal dünyası yaratmıştır. Sade bir dille yazdığı şarkılar da vardır.

Bir adet divanı vardır. Ayrıca Hüsn-ü Aşk adında bir dervişin çektiği acıların sembolik bir şekilde anlatıldığı bir mesnevisi vardır. Nabi’nin Hayrabad isimli eserine karşılık yazılmış bir mesnevidir.

Sümbülzade Vehbi

Kasidelerinde Nefî’yi, gazellerinde Bâkî ve Nâbî’yi taklit eden şair, daha çok mesnevileriyle tanınmıştır.

Arapça ve Farsçaya hakimdir. Hicivleri yüzünden görevinden uzaklaştırılmıştır. Şiirlerinde daha çok şekle önem verdiği için şiirleri lirizmden uzaktır.

Eserleri:Lutfiyye, Tuhfe-i Vehbi, Nuhbe-i Vehbi, Şevkengiz

19. YY Divan Edebiyatı Şairleri

Bu yüzyılda divan edebiyatı çökmeye ve çözülmeye başlamıştır. Nedim ve Şeyh Galip’le en yüksek dereceye çıkan divan edebiyatı bu yüzyılda büyük büyük sanatçılar yetiştirememiştir. Enderunlu Vasıf, Akif Paşa, Leyla ve Şeref Hanımlar bu yüzyılda yetişen son divan şairleri arasında gösterilebilir. Yüzyılın ikinci yarısında divan geleneği yerini Batı tarzı edebiyata bırakmıştır.

Enderunlu Vasıf

Nedim’in etkisinde olan sanatçının dili sade, üslubu içten ve doğaldır. Mahallileşme akımının bu yüzyıldaki en önemli temsilcisidir.

Keçecizade İzzet Molla

Devrin son üstadı kabul edilir.

Eserleri:Bahar-ı Efkâr, Hazan-ı Asar, Mihnetkeşan, Gülşen-i Aşk

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir