"Enter"a basıp içeriğe geçin

Cümlede Anlam Konu Anlatımı

Cümlede anlam konusu, sözcükte anlam gibi YKS, KPSS, DGS, ALES’de mutlaka sorulan konulardan biridir. Oldukça kapsamlı olan bu konunun anlatımına cümlenin tanımıyla başlayalım.

Cümle, bir yargı bildiren, en az bir sözcükten oluşan dil ve anlam bütünlüğüdür.

Cümlede anlam konu anlatımını 4 ana başlıkta incelememiz konunun daha rahat anlaşılmasını sağlayacaktır. Bu başlıklar anlam ilişkilerine göre, anlatımlarına göre, anlamlarına göre cümleler ve cümle yorumudur. Daha fazla zaman kaybetmeden konu anlamına geçelim.

Anlam İlişkilerine Göre Cümleler

Neden – Sonuç Cümleleri

Neden sonuç cümlelerinde iki yargı bir nedenle birbirine bağlanır. -den dolayı, çünkü, diye, için, ile, -ki, -de bağlaçları, -dığı için, -dığından gibi sözcük veya eklerle kurulan cümleler neden sonuç cümleleridir.

ÖRNEKLER

  • O gelmedi diye toplantıyı iptal edecek değiliz.
  • Aysel’i hiç arayıp sormadığımdan dolayı bana kırgınmış.
  • Ödevimi erkenden bitirdiğim için rahat uyuyabileceğim.
  • Bir an önce Antalya’ya gitmek istediği için evden erken çıktı.
  • Gözlerinin güzelliği ile herkesi kendine hayran bıraktı.

Amaç – Sonuç Cümleleri

Amaç – sonuç cümlelerinde bir hedef vardır, Fakat bu hedefin gerçekleşip gerçekleşmediği kesin değildir. Amaç – sonuç cümleleri genellikle “-mek amacıyla, diye, -mek üzere, -mek için” gibi sözcük veya eklerle kurulur. “Ne amaçla? Niçin?” gibi soruların cevapları bize amaç bildiren cümleyi veya yan cümleyi bildirir.

ÖRNEKLER

  • Benimle konuşmak için sınıfa gelmiş.
  • İlaç almak için köşedeki eczaneye gitti.
  • Ders çalışmak amacıyla bizim eve geldi.

DİKKAT: Neden – sonuç ve amaç sonuç cümleleri genelde karıştırılır. Bu cümleleri karıştırmamak için şu basit ayrımla karışıklığın önüne geçebilirsiniz. Neden – sonuç cümlelerinde her iki yargıda gerçekleşmişken, amaç – sonuç cümlelerinde iki yargıdan birinin gerçekleştiği kesindir.

cümlede anlam

Şart – Koşul Cümleleri

Cümlede anlam ilişkilerinde son başlığımız şart – koşul cümleleridir. Şart – koşuş cümlelerinde yargının gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır. Genellikle şart eki olan -sa, -se ile yapılır. Tabi farklı şekillerde de bu cümleler de kurulabilmektedir. Bunları da örneklerle beraber açıklayalım.

ÖRNEKLER

-sa, -se eki ile kurulan koşul cümleleri:

  • El fenerini açarsan önümüzü daha rahat görebiliriz.
  • Derslerine çok çalışırsan sınavdan yüksek not alabilirsin.

ama, fakat, lakin, ancak, ki gibi bağlaçlar ile kurulan şart cümleleri:

Seninle gelirim fakat erken dönmem gerekiyor..
Bugünlerde geçecek ancak sabretmemiz lazım.

“-medikçe” ekiyle kurulan şart cümleleri:

Bu hastalık geçmedikçe asla rahat olamayacağız.
Biz ona değer verdikçe o bize soğuk davranıyor.

Anlamına Göre Cümle Çeşitleri

Olumlu Cümle

Olumlu cümle; fiil cümlelerinde eylemin gerçekleştiğini ya da gerçekleşeceğini bildiren cümlelerdir. İsim cümlelerinde ise bahsedilen durumun var olduğunu bildirir.

ÖRNEKLER

  • Tüm edebi eserler okunmaya değerdir. ( olumlu isim cümlesi )
  • Yarın kar yağacakmış. ( olumlu fiil cümlesi )
  • Ali geçen güne göre daha mutluydu. ( olumlu isim cümlesi )
  • İnsanlık tarihi boyunca hep savaşlar vardır. ( olumlu isim cümlesi )
  • Seninle birlikte şöyle kafa dinleyeceğimiz bir yere gitsek. ( olumlu fiil cümlesi )
Cümlede Anlam örnekleri

Olumsuz Cümle

Olumsuz cümle; eylem cümlelerinde fiilin yapılmadığını, isim cümlelerinde ise bahsedilen durumun var olmadığını bildirir. Fiil cümlelerinde “-ma, -me” “-maz, -mez” ekleri olumsuz yaparken, isim cümlelerinde olumsuzluk ” değil, yok ve -sız, -siz, suz, -süz” ekleriyle yapılır.

Ayrıca eylem cümlelerinde “-ne, ne” bağlacıyla olumsuzluk yapılırken; isim cümlelerinde ise “ne,ne” bağlacı ve ” değil, yok ve -sız, -siz, suz, -süz” sözcük ve ekleriyle olumsuzluk yapılır.

ÖRNEKLER

Lütfen bugün bir daha beni aramayın. ( olumsuz fiil cümlesi )
Bu konudaki muhatabınız ben değilim. ( olumsuz isim cümlesi )
Buraları daha önce hiç görmemiştim. ( olumsuz fiil cümlesi )
Yarın geç gelmemelisin. ( olumsuz fiil cümlesi )

Bazı cümleler anlamca olumsuzken yapıca olumlu olabilir. Bu duruma örnek verecek olursak;

  • Ne sevenim var ne soranım.
  • Bu konuşmalardan sonra inanabilirsen inan.
  • Ne hasta bekler sabahı ne taze ölüyü mezar.

Bazı cümleler de anlamca olumlu yapıca olumsuz olabilmektedir.

  • Bu parayla neler yapılmaz!
  • Vahşi doğadan korkmayan yoktur.
  • Ben onun nasıl bir insan olduğunu bilmez miyim?

Soru Cümlesi

Soru anlamı taşıyan, karşıdan bir cevap, onaylama veya red bekleyen cümlelere soru cümlesi denir. Soru cümlelerinin sonunda soru işareti kullanılır. Soru cümlesi “-mi” soru eki ve soru sıfatı,soru zamiri ve soru zarfı olarak kullanılan kelimelerle yapılır.

ÖRNEKLER

Bugün yapılacak olan sınava çalıştın ?
Bugünkü maça gelecek misin?
Nasıl bu kadar emin olabiliyorsun?
Nasıl bir ev bakmıştınız?
Hangi elbiseyi beğendiniz?

Ünlem Cümlesi

Mutluluk, sevinç, öfke, kızgınlık, heyecan, şaşırma, korkma gibi duyguları belirten cümlelerdir. Ünlem cümlelerinde bazen ünlem sözcükleri kullanılırken, bazen de cümle anlamında verilir.

  • Eyvah! Çok geç kaldık.
  • Hey! Beni Dinliyor musun?
  • Tüh! Şimdi nasıl okula gideceğiz?
  • Ne güzel tesadüf!
  • Yapma!

Cümlede anlam konu anlatımının devamını diğer yazımızda bulabilirsiniz. O yazımızda cümle yorumlama ve anlatımına göre cümleleri işleyeceğiz. Diğer konuya ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz.


İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir